چرا ژاپن ژاپن شد؟ (۲)
نگاهی به پدیده «نظم» در ژاپن

چرا ژاپن ژاپن شد؟ (۲)

نویسنده : دختری از سرزمین ساکورا

«ژاپن کشوری متمدن و بسیار منظم است.»

این جمله احتمالا یک گزاره‌ی خبری و تکراری است که تا تجربه‌اش نکنید برایتان قابل لمس نخواهد بود. در کشور ژاپن همه چیز همانطور که برنامه‌ریزی شده، درست سر جای خودش انجام می‌گیرد و همه امور به بهترین نحو در حال گردش‌اند. از کارآمدی سیستم حمل و نقل و زمان بندی دقیق‌اش گرفته تا انضباط اتومبیل ها و روان بودن تردد در خیابان‌ها، یا انسجام مراکز دولتی در اجرای کارهای اداری و سرعت بالای راه افتادن کارها، و یا از همه مهمتر در کنترل داشتن «زمان»، این اصلی ترین عنصر نظم، که به طرز عجیبی تحت سلطه ی ژاپنی هاست. اینجا برای تک تک دقایق برنامه ریزی می‌شود و دقیقا هم طبق برنامه پیش می‌روند. همه راس یک ساعت مشخص حاضر می‌شوند و راس یک ساعت مرخص! حتی یک جلسه‌ی ساده وقتی قرار است ساعت ۱۰ آغاز شود، نه ۱۰:۰۱ آغاز میشود و نه ۹:۵۹! راس ساعت ۱۰ و هیچ بهانه‌ای (مثل ترافیک) برای دیر رسیدن شما نمی‌تواند وجود داشته باشد الا اهمال خودتان. 

البته خیلی از این خصوصیات فقط مختص ژاپن نیست و در بسیاری از جوامع پیشرفته وجود دارد. اما یک نظم و هارمونی عجیبی در همه‌ی جوانب فردی و اجتماعی زندگی ژاپنی ها موج میزند که تقریبا در هیچ جای دیگر دنیا دیده نمی‌شود. تا جایی‌که جهان هم از دیدن نظم و اخلاق زلزله زدگان ژاپنی که برای گرفتن جیره‌ی غذای خود در در صف‌های مرتب به انتظار می ایستادند حیرت زده شد. 

اینها همه مثال بود و البته هدف من ازین نوشته معرفی ویژگی‌های ژاپن نیست. هدف من علت است. اینکه چرا ژاپن اینقدر کشور سازمان یافته و منظمی است و چطور ژاپنی ها این نظم شکاف ناپذیر را در جامعه‌شان بسط داده اند و به همان صورت حفظ می‌کنند.

من خیلی به مشاهده‌ی جامعه‌ی ژاپن پرداختم و بر اساس تحلیل شخصی خودم، علت را در یک کلمه خلاصه می‌کنم و آن «قانون مندی» است. منظور من هم از قانون، بایدها و نباید های پذیرفته شده در اجتماع است. خواه این قوانین به صورت اصل‌های نوشته شده‌ی حقوقی باشند و یا خواه به صورت عرف‌های نانوشته‌ی اخلاقی. تقریبا همه‌ی جوامع انسانی امروز قانون دارند، اما متاسفانه خیلی هاشان قانون مندی نه! نمونه اش هر نقطه ای از جهان سوم که شما انگشت بگذارید! اما ژاپنی ها خوب توانستند در آموزش احترام به قانون موفق باشند و مردمانی متعهد به موازین و مقررات تحویل جامعه بدهند.  

ژاپنی ها احترام به قانون را از کودکی یاد میگیرند. بزرگترها به بچه هایشان یاد میدهند که شکستن قانون یعنی زیر پا گذاشتن حقوق دیگران و باید بدانید که احترام به حق و حقوق دیگران و یا به دیگری قبل از خود فکر کردن و وی را بر خود ترجیح دادن از تعالیم اصلی دین بودا بوده و از گذشته ی دور بین ژاپنی ها ترویج یافته است. اینها را خودشان رعایت می‌کنند و بچه هایشان هم می‌بینند و ملکه شان می‌شود. از کودکی هنر در صف ایستادن و منتظر نوبت بودن را یاد می‌گیرند. می‌فهمند که بعد از هر استفاده ای، تمیز کردن و به حالت اولیه بازگرداندنی وجود دارد، نه رها کردن و کثیف و بلااستفاده به نفر بعدی سپردن. یاد می‌گیرند که مکان های عمومی متعلق به همه است و آلودگی چه از نوع صوتی و یا نوع دیگرش یعنی ایجاد مزاحمت برای دیگران. یاد می‌گیرند که زمان برای همه ارزشمند است و نه تنها در عرصه‌ی حرفه‌ی خود بلکه در روابط دوستانه ی معمولی نیز به قول و قرار خود به دیگران احترام می‌گذارند.

یاد میگیرند که وقتی گفته شد "ممنوع است!" و یا "نکنید!" یعنی ممنوع است و نکنید نه اینکه از راههای خلافش بکنید. این یکی از شگفت آورترین خصلت های ژاپنی هاست که وقتی به او میگویند این کار را بکن، میکند و وقتی میگویند نکن، نمیکند. حتی اگر انجام دادن و یا ندادن آن کار برایش دست و پاگیر و نامطلوب باشد. مثلا با خودش نمیگوید حالا که کسی مرا نمیبیند، چه میشود اگر خلاف یا دزدی کنم؟ و یا حالا اگر من زباله ام را تفکیک نکنم چه میشود؟ از ضوابط حرف شنوی دارند و آنچه بهشان گفته میشود را میپذیرند. اما باید اعتراف کنم که مغز ایرانی من هنوز که هنوزست در مواجهه با بایدها و نبایدها سخت تنبلی میکند و ضمیر ناخودآگاهم در برابر قدغن ها و ورود ممنوع ها سرکشی میکند و به دنبال راه های پیچاندن و دور زدن قانون میگردد. همان ذهن ایرانی نوعی را می‌گویم که اگر دری را بسته دید، هرطور شده پنجره ای می یابد و از آنجا وارد میشود. همانی که وقتی در خیابان، لاین گردش به راست را شلوغ میبیند، لاین آن طرف تر میندازد و سر چهارراه در کمال خودخواهی جلوی همه می‌پیچد و راه را برای همه بند می‌اورد. یا همانی که وقتی به نانوایی می‌رود، در صف یکی ای می‌ایستد تا زودتر نوبتش شود، اما وقتی نوبتش شد چند تا نان برمی‌دارد و به اعتراض بقیه توجه نمیکند (این ساده ترین مثالی بود که به ذهنم رسید، نمیدانم هنوز در ایران از این مدل صف ها هست یا نه!).

ازین دست مثال و مقایسه زیاد است. همه ی حرفم این است که به نظر میاید راز نهفته در نظم، ایجاد فرهنگ پایبندی به قانون و رعایت حقوق دیگران است. ژاپنی ها هم مثل ما آدم هستند و خوب هم می‌فهمند که رعایت نکردن قانون از کردنش راحت تر است. اما یاد گرفتند که اگر راحت طلبی امروزشان حق کسی را پایمال کند، فردا حق خودشان پایمال است. اگر یکی قانون را رعایت نکند و نظم را برهم بزند، کم کم بقیه هم نمی‌کنند و آن وقت است که سنگ روی سنگ بند نمیشود. آن وقت است که جامعه دچار بیمار روحی میشود، به طوری که همه حق شان را در جایی پایمال شده میبینند و سرخورده و از روی ناخودآگاه قانون میشکنند و حق دیگری را در جای دیگر زایل میکنند. این حرف شنوی و قانون مندی ژاپنی ها چیزی نیست که یک شبه به دست آمده باشد، قرن هاست که بین مردمش آموزش و تمرین داده میشود و از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. 

به اعتقاد من هنوز هم برای ما دیر نیست. باید از یک جایی شروع کرد. نمیتوان برای همیشه با حسرت به این قبیل جوامع چشم دوخت و آرزوی «پیشرفته بودن» در سر پروراند. پیشرفته بودن فرهنگ اش را می‌طلبد و فرهنگ از درون آدم‌های آگاه شکل می‌گیرد. هنوز نسل من فرصت دارد که نسل بهتر و قانون‌مندتری به جامعه تحویل بدهد. اما همه چیز از ما آغاز می‌شود و انصافا قسمت سخت کار یعنی فرهنگ سازی به گردن ماست. مایی که باید قانون شکنی و پایمال شدن حقوقمان را ببینیم و صبورانه به ارزشهایمان پایبند بمانیم و تلافی نکنیم. ورز دادن خودمان را از همین امروز شروع کنیم، به امید روزی که فرزندانمان در جامعه ای زندگی کنند که همه قبل از سود و منفعت خود به حقوق و آسایش دیگری می‌اندیشند.

برچسب ها
نظرات کاربران
کد امنیتی
Dokhtare Mashreghi
Dokhtare Mashreghi
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
بسیار ممنون...به امید ایرانی موفقتر..
blue girl
blue girl
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
این همه رو خوندی؟؟؟؟؟؟؟/
blue girl
blue girl
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
مرسی
ati200
ati200
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
خیلی ممنون
آرشام ایرانی
آرشام ایرانی
٩٢/٠٥/٠٦
١
٠
من حسودیم شد
a_tayebii
a_tayebii
٩٢/١١/١٦
٠
٠
سعی کن از خودت شروع کنی و به بقیه هم آموزش بدی تا با حسودیت مقابله کنی
افسانه بانو
افسانه بانو
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
سپاس
h-ziya
h-ziya
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
به مطلب قبلی نمی رسید!اون جالب ناک تر بود
neyosha
neyosha
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
تشكر.........
Mahnaz
Mahnaz
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
مرسی...
subwoofer
subwoofer
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
عالی بود.
blue girl
blue girl
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
خوندی؟؟؟؟؟/
amin20
amin20
٩٢/٠٥/٠٨
٠
٠
ایران از همه جا بهتره
باران
باران
٩٢/٠٥/٠٦
٠
١
ممنون شما فرمودین ادمهای اگاه اخه مشکل جامعه ما اگاهی هم نیس خیلی از ادمهای جامعه ما اگاهی دارن عمل نمیکنن
پسر ایرونی
پسر ایرونی
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
ممنون
میلاد
میلاد
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
به امید پیشرفت ایران:)
میلاد
میلاد
٩٢/٠٥/٠٦
١
٠
تو کشور ما بابا هه به بچش جا زدن صفو یاد میده تازه اگه بچش به حرف باباش گوش نکنه میگه:بی عرضه....خخخخ
mahboobeh
mahboobeh
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
مرسی
m.coldboy
m.coldboy
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
ایشالا کشور ماهم به این روزا میرسه :))))
a_tayebii
a_tayebii
٩٢/١١/١٦
٠
٠
دست به دست هم دهیم تا کشور را آبادتر کنیم
Mahnaz_72
Mahnaz_72
٩٢/٠٥/٠٦
٠
٠
ممنون
ghazale
ghazale
٩٢/٠٥/٠٧
٠
٠
مچکر ! الان شما ایران زندگی نمی کنین ؟
shanba
shanba
٩٢/٠٥/٠٧
٠
٠
به نظر من ما ایرانیا خیلی خیلی ادعا داریم.یکی از دوستان بنده که اظها کلاس میفرمایند یک روز برای درست کردن دریچه کولر خیلی راحت با کفش رفت رو صندلی و میزبعدم خیلی راحتتر رفت دنبال کارش موندم چی بهش بگم.اظهار بزرگی توخالی
a_tayebii
a_tayebii
٩٢/١١/١٦
٠
٠
این هم کاملا صادقه
mab3740
mab3740
٩٢/٠٦/٠٦
٠
١
دیگه اینقدم خوب نیست آدم مقرراتی باشه
a_tayebii
a_tayebii
٩٢/١١/١٦
٠
٠
من خودم رعایت میکنم واقعا مثل همونا به هرکس هم که میرسم بهش یادآوری میکنم و یاد میدم که باید اونم رعایت کنه متشکر از مطلب بجا و قشنگت
پربازدیدتریـــن ها
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
شعری سروده خودم

چشم هایم باز شد٬ دیدم کنارم نیستی

٩٥/٠٩/١٨
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
به دنبال آیه های عذاب

سید حسن آقامیری کیست؟

٩٥/٠٩/١٤
ترانه ای سروده خودم

دل بهونه گیر

٩٥/٠٩/١٥
عمق فاجعه

آرایشگاه

٩٥/٠٩/١٥
معرفی فیم دریا سالار

لطف خدا بود

٩٥/٠٩/١٤
داستان کوتاه

به همین سادگی / قسمت دوم

٩٥/٠٩/١٤
نامه ی کشف شده ی قدیمی ترین دانشجوی دانشگاه بیرجند

مجمع الأدبا

٩٥/٠٩/١٥
اندر حکایت آموزش مسائل جنسی به کودکان

بچه از کجا میاد؟

٩٥/٠٩/١٦
شعری سروده خودم

چشم هایت شبیه پاییزند...

٩٥/٠٩/١٨
چرا همیشه همه چیز را آماده می خواهیم؟

دوستت دارم های ناگفته

٩٥/٠٩/١٥
باید بشوی همان آدم سابق

آفرینش برای خوب بودن

٩٥/٠٩/١٤
دیکتاتوری دوست داشتنی

از دلخوشی تا دلبستگی

٩٥/٠٩/١٨
ترانه ای سروده خودم

تو خیالی...

٩٥/٠٩/١٦
شعری سروده خودم

ناز نگاه

٩٥/٠٩/١٤
ترانه ای سروده خودم

وقتی ستاره توی آسمونه

٩٥/٠٩/١٥
چند کلمه با عادل فردوسی پور که دیگر عادل نیست

ناعادل!

٩٥/٠٩/١٦
به دنبال یک مامن

اعتراف

٩٥/٠٩/١٨
خواب عجیبی بود...

تجربه مرگ در خواب

٩٥/٠٩/٢٠