از عاشورا  تا سجاد (ع)

از عاشورا تا سجاد (ع)

نویسنده : زهرا خنداندل
امروز روز شهادت حضرت سجاد‌(ع) است و چه كسي مي‌تواند منكر اين قضيه شود كه ايشان  نيز در محرم به شهادت رسيده‌اند؟ قرن‌ها از عاشورا و عاشوراييان مي‌گذرد اما هنوز زمين و زمان عزادار عاشوراست. اما يكي از كساني كه عاشورا را زنده نگهداشت و مبلغ عاشورا بود امام چهارم ما بودند. شايد اين سوال را بارها از خود پرسيده‌ايد كه چرا حضرت زين العابدين‌(ع) به ميدان جنگ نرفتند؟ در پاسخ بايد گفت: در روز عاشورا امام سجاد ـ عليه السّلام ـ مبتلا به بيماري سختي بود، با اين وجود وقتي نداي «هل من ناصر» امام حسين(ع) را شنيد با آن‌كه از شدّت ضعف و ناتواني قدرت برداشتن شمشير را نداشت، راه ميدان را در پيش گرفت، امّ‌كلثوم خواست مانع شود امام سجاد(ع) فرمود: «اي عمه دست از من بردار و بگذار تا پيش روي پسر پيغمبر -صلّي الله عليه و - جهاد كنم» حضرت سيدالشهداء -عليه السلام- به خواهرش فرمود: «باز دار او را تا كشته نگردد و زمين از نسل آل محمّد -صلّي الله عليه و آله- خالي نماند» بدين ترتيب امام زين العابدين -عليه السلام- به عنوان يك مجاهد- با وجود بيماري شديد‌ ـ در جهاد شركت كرد و به عنوان مطيع مطلق ولايت به سوي خيمه بازگشت تا به گونه‌اي ديگر براي ادامه جهاد وارد عرصه پيكار شود.
پس از عصر عاشورا، پرچم خونين عاشورا به دست امام سجاد -عليه السّلام- برافراشته شد. امام -عليه السّلام- مبارزات خود را در ابعاد گسترده‌اي آغاز نمود و از هر فرصتي در اين راستا استفاده كرد كه مهم‌ترين آن‌ها را مي‌توان در چند بخش زير خلاصه كرد:

1. خطبه‌هاي آتشين: امام -عليه السلام- براي روشنگري مردم و تبيين معارف حقه و پرده‌برداري از چهره منفور بني‌اميه خطبه‌هايي ايراد فرمودند كه مهم‌ترين آن‌ها از اين قراراست:
الف) خطبه كوفه: امام -عليه السّلام- به جمعيتي كه براي تماشاي اسيران آمده بودند اشاره كرد كه ساكت شوند، همه سكوت كردند، آن‌گاه پس ازستايش خداي متعال خود را معرفي فرمود و با سخنان كوتاه و جانگداز در آن محيط اختناق و ارعاب، طوفاني به پا ساختند. خطبه امام -عليه السّلام- چنان در عمق روح و جان مردم نفوذ كرد كه ناگهان از هر سو صداي شيون و نداي ندامت بلند شد و مردم همگي از آن حضرت اعلام حمايت نمودند و از دشمنان آنان برائت جستند.
ب) خطبة شام: مردم شام در اثر تبليغات چهل ساله معاويه شناخت صحيحي از اسلام و خاندان نبوت -عليهم السلام- نداشتند. امام سجاد -عليه السلام- با كلام خود در مجلس يزيد و در مقر حكومت اموي غوغايي ايجاد كرد و در ميان اقشار مختلف مردم چنان تحولي به وجود آورد كه يزيد ترسيد شورش شود و به مؤذن دستور داد اذان بگويد اما با ادامه سخنان امام -عليه السلام- فشار افكار عمومي بر يزيد اوج گرفت و او مجبور شد بر خلاف مواضع قاطع قبلي، خود را تبرئه كند و مسئوليت فاجعه كربلا را به گردن ابن زياد اندازد.
ج) خطبه مدينه: هنگامي كه كاروان امام -عليه السلام- به نزديكي مدينه رسيد مردم مطلع شده و به استقبال آن‌ها آمدند، امام -عليه السلام- در ميان آن‌ها خطبه شور انگيزي ايراد فرمودند و در ضمن، آن صحنه جانگداز عاشورا و جنايات بني اميه را بازگو كردند و با بيانات روشنگرانه خود پرده از حكومت جائر يزيد برداشتند. و اذهان مردم مدينه را نسبت به بني‌اميه آگاه كردند و اين زمينه‌اي شد كه بسياري از قيام‌ها برعليه امويان در مدينه شكل بگيرد.

2. تبيين معارف حقه و مبارزه در قالب دعا: امام زين العابدين -عليه السلام- در محيطي كه ارعاب و اختناق حاكم بود مباحث سياسي و اصول اعتقادي را در قالب دعا بيان مي‌فرمود كه مهم‌ترين آن‌ها مسئله امامت و رهبري حقيقي جامعه اسلامي و غصب و تصاحب آن توسط حكام جور بود. همچنين نقش ايشان در قيام مختار آشكار است اما با وجود جو خفقان و اختناق، انتظار ارتباط علنی میان امام و مختار بی‌مورد است. امام شخصا از رهبری قیام سرباز زد، اما به عمویش محمد بن حنفیه ولایت داد که رهبری و پشتیبانی معنوی قیام را به عهده بگیرد و مختار مردم را به بیعت با محمد بن حنفیه فرا می‌خواند. از آثار و فواید این کار، ایجاد امنیت برای امام، مشغول کردن ذهن دشمن و جاسوسان آن به غیرامام، و مصونیت آن حضرت(ع) از خطر را می‌توان نام برد.
امام، مردم و انقلابی‌ها را به همراهی با مختار تشویق و ترغیب می‌کرد و به عمویش می‌فرمود: ای عمو! اگر برده سیاهی برای ما اهل البیت قیام کند، بر مردم است که او را یاری رسانند و من تو را بر این امر گماردم. پس هر چه خواهی کن. آنگاه آنان پس از شنیدن کلام امام خارج شدند، در حالی که می‌گفتند: زین العابدین و محمد بن حنفیه به ما اجازه دادند.
امام با پذیرفتن هدایایی که مختار برای حضرت فرستاده بود، در واقع او را تایید می‌کرد. در چند مورد گزارش شده که امام در حق مختار دعا کرده است بطور مثال امام سجاد(ع) برای کشته شدن عبیدا... سجده شکر به جای آورد و در حق مختار چنین دعا کرد: جزّاه خیر او همه این موارد، حاکی از موضع‌گیری مثبت امام سجاد(ع) درمورد قیام مختار است. افزون بر آن‌چه گفته شد، نظر آیت‌ا... خویی این است که از ظاهر روایات استفاده می‌شود که قیام مختار به اذن خاص از طرف امام بوده‌است. پس از بازگشت آن هیئت به کوفه، مختار از ایشان در مورد ملاقات و گفت‌وگوها پرسید، گفتند: قد أمرنا بنصرتك -همانا امر كردم به ياريت-

3. برخورد و مبارزه با علماء درباري: اينان كساني بودند كه فكر و ذهن مردم را به سوي بني‌اميه جهت مي‌دادند و افكار ناشايست و فرهنگ نادرست اموي را در قالب اسلام به خورد مردم مي‌دادند 

4. زنده نگه داشتن ياد و خاطره عاشورا: واقعه عاشورا در افكار عمومي براي حكومت اموي بسيارگران تمام شد و مشروعيت آن را زير سؤال برد، اما براي اين‌كه اين فاجعه عظيم فراموش نشود امام با گريه برشهيدان و زنده نگه داشتن خاطره آنان مبارزه را ادامه داد. شكي نيست كه اين اشك‌هاي سوزان ريشه عاطفي داشت، اما چگونگي برخورد آن حضرت با اين موضوع اثر و نتيجه سياسي داشت. يادآوري مكرر قضيه كربلا نمي‌گذاشت ظلم و جنايات حكومت بني‌اميه از خاطره‌ها فراموش شود.
بنابراين سيد الشهداء -عليه السّلام- حماسه بزرگي در روز عاشورا و در زمين كربلاخلق نمود و امام سجاد -عليه السلام- اين حادثه تاريخي را از قيد زمان ومكان رها نمود و شعار «كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا» را جاودانه ساخت.

5. تربيت شاگردان و اصحاب خاصي كه هر يك از آن‌ها حافظ دستاوردهاي مكتب عاشورا و امامت بودند.
****
از زيباترين دعاهاي صحيفه سجاديه مي‌توان به دعاي سي‌و‌يكم آن اشاره كرد كه در آن حضرت مي‌فرمايند: الهي اگر پشيماني در پيشگاه حضرتت توبه است پس من از همه پيشيمان‎ترم. خدايا  اگر ترك گناه توبه محسوب مي‎شود پس نخستين توبه كننده منم. و اگر استغفار سبب ريختن گناهان است پس من در برابرت از استغفار كنندگانم.
********
وليد بن‌ عبد الملك‌ پس‌ از پدر زمام‌ امور مملكت‌ را در دست‌ گرفت‌. وليد بيشترين‌ كينه‌ را نسبت‌ به‌ امام‌ زين‌ العابدين‌عليه‌السلام‌ داشت، ‌چرا كه‌ مي‌ديد باوجود آن‌ حضرت‌ حكومت‌ و سلطه‌اش‌ كامل‌ نخواهد شد. چون‌ حكومت‌ به‌ وي‌ رسيد تصميم‌ به‌ ترور امام‌ سجاد -عليه‌السلام‌- گرفت‌، او سمي‌ كُشنده‌ براي‌ حاكم‌ مدينه‌ فرستاد تا آن‌ را به‌ امام‌ سجاد -عليه‌السلام‌- بخوراند. حاكم‌ مدينه‌ نيز اين‌ جنايت‌ هولناك‌ را به‌ انجام‌ رسانيد و روح‌بزرگ‌ امام‌ زين‌العابدين‌ -عليه‌السلام-‌ پس‌ از اين‌كه‌ آفاق‌ را با نور علم‌ و عبادت‌ و جهاد و خالي‌ بودن‌ از هواي‌ نفس‌ روشن‌ كرده‌ بود به‌ سوي‌ خالق‌ خويش‌پروازكرد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
بحار الانوار
جهاد الامام السجاد ـ عليه السّلام ـ
تاریخ الیعقوبی
صحيفه سجاديه
 
برچسب ها
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
sh-bahavar
sh-bahavar
٩١/٠٩/٠٧
٣
٢
بسیار ممنون از متن زیبایی که گذاشتید
الهام سادات
الهام سادات
٩١/٠٩/٠٨
٢
١
ای کاش آن حادثه ای که یزید می خواست امام سجاد را در همان شام ترور کند ولی موفق نشد را می نوشتید. این طوری کامل تر می شد. ولی باز هم ممنون
پربازدیدتریـــن ها
طنز

نامه ای منصفانه به استاد

٩٥/٠٩/١١
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

حیف که روی من این جا به تو هم باز نبود

٩٥/٠٩/١١
میانه رو و دانا

امر به معروف و نهی از منکر وظیفه کیست؟

٩٥/٠٩/١٠
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
لطفا شفاف بگویید

مسابقه ی غسل

٩٥/٠٩/١٣
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
بیا همت کن رفیق

با دود و غبار هم مدارا ؟!

٩٥/٠٩/١١
ترانه ای سروده خودم

دل بهونه گیر

٩٥/٠٩/١٥
به دنبال آیه های عذاب

سید حسن آقامیری کیست؟

٩٥/٠٩/١٤
داستان کوتاه

به همین سادگی / قسمت دوم

٩٥/٠٩/١٤
عمق فاجعه

آرایشگاه

٩٥/٠٩/١٥
معرفی فیم دریا سالار

لطف خدا بود

٩٥/٠٩/١٤
لعنت به هرچه یاد تو را زنده می‌کند

تقویم های بی عدد / شعر

٩٥/٠٩/١٠
اگر ریزعلی می بود، شاید داستان طور دیگری رقم می خورد

جای دهقان فداکار خالی بود

٩٥/٠٩/١٠
نامه ی کشف شده ی قدیمی ترین دانشجوی دانشگاه بیرجند

مجمع الأدبا

٩٥/٠٩/١٥
بعضی ها

ساعت های بی صدا

٩٥/٠٩/١١
گفت: «من به دنیا اومدم پیاده بیام تا حرم آقا»

مشغول می زدم

٩٥/٠٩/١٠