کپی لفت* به جای کپی رایت
واکاوی معضل حق تکثیر در کشور به گزارش سایت جیم

کپی لفت* به جای کپی رایت

نویسنده : مازیار حکاک
همیشه یکی از بزرگ‌ترین مشکلات تولیدکنندگان آثار هنری و فرهنگی در کشور عدم رعایت قوانین مربوط به حمایت از حقوق تولید کننده یا در اصطلاح کپی رایت است. مسئله‌ای که اگرچه در کشورهای خارجی سال‌های سال رعایت می‌شود اما در کشورمان جایی در فرهنگ مردم ندارد. به همین دلیل هم تولیدکنندگان یا به موازین شرعی متوسل می‌شوند و یا به قفل‌ها‌‌ و ترفندها؛ که در اولی، شیطان، مردم کشورمان را در سوت ثانیه گول می‌زند و در دومی هم آن‌قدر متخصص شکستن قفل در کشور وجود دارد که جمعیت تولیدکنندگان نسبت به متخصصان شکست قفل یک صدم است. همین موضوع بهانه‌ای بود تا به بررسی قانون کپی رایت در کشورمان بپردازیم.
تاریخچه کپی رایت
شروع داستان کپی رایت به پیمانی در سال 1886 در شهر برن باز می‌گردد که در آن کشورهای عضو پذیرفتند حق قانونی مالکیت یک اثر را در تمام کشورها رعایت کنند. قبل از آن، حقوق قانونی یک اثر در کشور خودش رعایت می‌شد و نویسنده در خارج از کشور فاقد حق قانونی بود. پیمان برن تا کنون بارها مورد تجدید نظر قرارگرفته و از سال 1967 مدیریت آن برعهده سازمان جهانی مالکیت فکری یا WIPO قرار گرفته است. کپی‌رایت درواقع نوعی حفاظت قانونی از آثار منتشر شده و یا نشده ادبی، علمی و هنری است. 
ایران و واژه‌ای بیگانه به نام کپی رایت!
وقتی این واژه انگلیسی وارد زبان ما شد تا فرهنگستان ادب و لغت به خودش جنبید معادل فارسی بر آن بگذارد ملت سریع‌تر جنبیدند و بی‌خیال این قوانین خارجی و دست و پا گیر شدند. قانون حق تکثیر به همراه قانون ثبت علائم تجاری، در سال ۱۳۰۴ پایش به کشورمان باز شد و در سال ۱۳۴۸ یعنی 43 سال پیش قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان به عنوان بدنه اصلی حق تکثیر در ایران تصویب شد. البته به غیر از قانون، قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب ۱۳۵۲، قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای مصوب ۱۳۷۹ و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۱۳۸۳، قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری و مواد ۶۲ ٬ ۶۳ و ۷۴ قانون تجارت الکترونیکی مجموعه قوانیین حق تکثیر در کشورمان است که که البته هیچ وقت خدا هم به درستی اجرا نشده است. البته سال گذشته پیش نویس لایحه جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به دولت ایران تقدیم شد که در صورت تصویب جایگزین قوانین فعلی حق تکثیر ایران خواهد شد، مهم‌ترین نکته در این پیش نویس افزایش مدت حمایت حقوق پدیدآورندگان از ۳۰ سال به ۵۰ است.
امان از این خارجی‌های قانون مدار!
در کشورهای دیگر به غیر از ایران(!) قانون کپی رایت از زمانی که اثری در شکلی ملموس به وجود بیاید، شامل آن اثر می‌شود. برای مثال، یک ترانه‌سرا، اشعار خود را نوشته، نام خود را امضا کرده و با گذاشتن نشانه Copyright ©  در کنار آن تاکید می‌کند که نویسنده اشعار است. سپس نوشته‌هایش را در پاکتی گذاشته و به آدرس خودش پست می‌کند و این پاکت را در بسته نگه می‌دارد. در واقع شاهد او تاریخ مهر پست بر پاکت است. حالا او با در دست داشتن این نامه، اثر خود را در دفتر کپی رایت کشورش به ثبت می‌رساند تا از هرگونه سوء استفاده حمایت شود. حتی اگر شخصی قبل از ثبت رسمی اثر از آن استفاده کند، او با در دست داشتن پاکت می‌تواند مالکیت خود را به اثبات برساند. تاریخ انقضای کپی‌رایت، بر اساس پیمان برن، حداقل شامل طول حیات خالق آن و 50 سال پس از مرگ او است. حق تکثیر پس از مرگ صاحب اثر به بازماندگان او منتقل می‌شود. حالا تصورش را بکنید این شکل در کشورمان پیاده شود، قطعاً بخشی آثار به مقصد نمی‌رسد و برگشت می‌خورد، بخشی توسط بروبچ مرتبط با پست زحمتش کشیده می‌شود و بخشی هم در اواسط راه بیشتر از یک صاحب پیدا می‌کند در این صورت پیدا کنید پرتغال فروش را؟!
مالکیت فکری معضلی پیچده‌تر
در کشور ما نسبت به بعضی از موارد حق تکثیر قوانینی وجود دارد حتی برای ثبت اختراع هم قوانینی وضع شده اما آن كساني كه در کشور ما با بیشترين مشكل روبه‌رو هستند اهالي فکر و ایده ‌اند، مشکل مالکیت فکری و معنوی. اگرچه ایران از سال ۲۰۰۱ عضو سازمان جهانی مالکیت فکری است و تابه حال تعدادی از پیمان‌های مربوط به مالکیت فکری را پذیرفته است اما با این وجود نخبگان به دلیل عدم وجود مرکزی برای ثبت ایده‌های علمی فرهنگی خودشان از طرح آن‌ها پرهیز می‌کنند. چرا که بسیاری از طرح‌ها با داشتن حق تکثیر، مورد سرقت قرار می‌گیرند چه برسد به طرحی كه هیچ حق معنوی نداشته باشد. چه بسا بسیاری از ایده‌ها در ذهن افراد مبتکر و خلاق به همین دلیل خاک می‌خورد. البته کشورمان به موافقتنامه تریپس هم نپیوسته است به همین علت آثار پدیدآمده در ایران بوسیله افراد مقیم ایران در کشورهای دیگر مانند آمریکا محافظت نمی‌شوند. از این رو در صورت تمایل یا نیاز به ثبت هرگونه مالکیت معنوی می‌بایست هر فرد جداگانه در آن کشورها اقدام به ثبت کپی رایت آثار و محصولات و یا علامت تجاری شرکت خود نماید.
------
* کپی لفت نوعی بازی با کلمهٔ کپی‌رایت است. کپی‌لفت عملی را توصیف می‌کند که در آن با استفاده از قانون کپی‌رایت، تضمین می‌شود که اجازه نسخه‌برداری و ویرایش یک اثر برای همگان محفوظ می‌ماند و هیچ شخصی اجازه ندارد حق ویرایش و نسخه‌برداری را از دیگر افراد سلب کند.
برچسب ها
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
t_tehrani
t_tehrani
٩١/٠٩/٠٩
٦
٠
یک زمانی یک برنامه ای نوشتم خیلی هم خفن نبود ، ولی چند وقته بعدش آمدن بهم گفتن میایی یک برنامه یافتیم تغییرش بدیم به اسم خودمون ثبتش کنیم ؟ گفتم چی هست ؟ دیدم برنامه خودمه :| حالا از این چیزا تو اینترنت فراوان پیدا میشه. بیچاره مهندس های نرم افزار که هیچ حمایتی نه از لحاظ قوانین کشوری میشن نه نظام صنفی. همه ی اینها هم نوشتن حق کپی رایت محفوظ است و ... اصلا اهمیت نمیدن چون تا بیان طرف رو پیدا کنند که کی بوده قفل نرم افزار رو شکسته CD های مورد نظر نه فقط توی اینترنت بلکه در سطح شهر عین قارچ رشد میکنه همه هم میرن میخرن خوشحالم میشن. یک نرم افزار حسابداری چند سال پیش بود قیمتش خیلی بالا بود ( بالای 100 تومن ) فامیل بزرگوار ما رفت قفل شکسته اش رو خرید 5 هزار تومن :| خوب وقتی می بینن اینطوریه میگن ما نیازی به برنامه نویس نداریم میریم سی دی می خریم 1000 تومن بیکاریم بیاییم پول بدیم برنامه نویس استخدام کنیم ؟ :(
m.hakkak
m.hakkak
٩١/٠٩/١٢
٢
٠
بستگی داره شما با چه ویندوزی برنامه نوشته باشین ویندوز رایتی یا اورجینال؟! :)
الهام سادات
الهام سادات
٩١/٠٩/٠٩
٣
٠
آقای حکاک به نظر شما اگر ما کپی رایت رو بپذیریم به نفعمون میشه؟ اونقوت می دونید چقدر باید پول ویندوز و آفیس و ادوبی بدیم؟
m.hakkak
m.hakkak
٩١/٠٩/١٢
٢
٠
صد در صد... شاید یه جاهایی لازم باشه خرج کنیم اما در عوض خیلی چیزهار و به دست میاریم...هم در بعد اجتماعی و هم در بعد فردی... چه بسا طرح خامی در ذهن شما شکل بگیره که حسابی براتون درآمدزا باشه و هر مجموعه ای که نیاز به اون طرح داره مجبور باشه با شما به توافق برسه!
h.naderi
h.naderi
٩١/٠٩/٠٩
٢
١
ممنون مازیار جان، خیلی کامل و خوب بود. کاش بیشتر دیده می شد. راستی الهام سادات عزیز شما فکر می کنید حالا که نپذیرفتیم بهتر شده؟
m.hakkak
m.hakkak
٩١/٠٩/١٢
٢
٠
بیشتر دیده شدنش زحمت شماست... اما باید به فکر راه هایی برای این قضیه باشید...
bye
bye
٩١/١٠/٢٦
٠
٠
ممنونم دوست عزیز ! جالب بود
پربازدیدتریـــن ها
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
لطفا شفاف بگویید

مسابقه ی غسل

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

چشم هایم باز شد٬ دیدم کنارم نیستی

٩٥/٠٩/١٨
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
به دنبال آیه های عذاب

سید حسن آقامیری کیست؟

٩٥/٠٩/١٤
ترانه ای سروده خودم

دل بهونه گیر

٩٥/٠٩/١٥
عمق فاجعه

آرایشگاه

٩٥/٠٩/١٥
داستان کوتاه

به همین سادگی / قسمت دوم

٩٥/٠٩/١٤
معرفی فیم دریا سالار

لطف خدا بود

٩٥/٠٩/١٤
نامه ی کشف شده ی قدیمی ترین دانشجوی دانشگاه بیرجند

مجمع الأدبا

٩٥/٠٩/١٥
اندر حکایت آموزش مسائل جنسی به کودکان

بچه از کجا میاد؟

٩٥/٠٩/١٦
ترسیده ام انگار

دلم مى خواهد همه چيز را بسوزانم!

٩٥/٠٩/١٣
چرا همیشه همه چیز را آماده می خواهیم؟

دوستت دارم های ناگفته

٩٥/٠٩/١٥
باید بشوی همان آدم سابق

آفرینش برای خوب بودن

٩٥/٠٩/١٤
ترانه ای سروده خودم

تو خیالی...

٩٥/٠٩/١٦
شعری سروده خودم

ناز نگاه

٩٥/٠٩/١٤
اندر مصائب شغل من

پرنیا؟ پریا؟ پریان؟ پرنیان؟

٩٥/٠٩/١٣