نفتی نشی!
نگاهی به تاریخچه پدیده‌ای به نام «نفت» در ایران

نفتی نشی!

نویسنده : حامد نادری راد

امروز در تقویم، روز ملی شدن صنعت نفت نامیده شده است. حادثه‌ای که شاید ظاهری سیاسی داشته باشد اما نشان از اهمیت و نفوذ پدیده‌ای به نام «نفت» در زندگی مردمان ایران در صد سال گذشته دارد. نفت در این سال‌ها فقط محدود به حوزه انرژی نماند و آثار وجود نفت در سیاست، اجتماع و حتی ورزش هم نمایان شد. در زیر مروری بر تاریخچه پدیده « نفت» در ایران داریم.

 

پرده اول: متّه حفاری

پنجم خرداد 1287 هجری شمسی بود که مته‌های حفاری شرکت «ویلیام دارسی» در شهر مسجد سلیمان به نفت برخوردند و نفت با فشار عظیمی فوران کرد و این، نوید اکتشاف منابع عظیمی را در ایران می‌داد. به تدریج پس از مشخص شدن حجم بالای ذخایر نفتی در ایران شرکت نفت ایران و انگلیس تشکیل شد و تا سال 1329 حق انحصاری بهره‌برداری از تمامی منابع نفتی ایران در اختیار دولت انگلیس بود. به بیان ساده‌تر دولت انگلیس هر چقدر که می‌توانست نفت بر می‌داشت و می‌فروخت و سالانه مبلغ اندکی (که شاید یک درصد درآمد نفتی سالانه هم نبود) به دولت ایران پرداخت می‌کرد.

 

پرده دوم: نفت ملی شد!

به تدریج از اواسط دهه 20 شمسی اعتراضات متعددی نسبت به حق انحصاری انگلیس در منابع نفتی ایران ایجاد شد. انگلیسی‌ها که موقعیت خود را متزلزل می‌دیدند سعی کردند با قرارداد الحاقی (گس-گلشائیان) از فشار اعتراضات کم کنند.

از طرفی قدرت شاه در آن سال‌ها به خاطر گروه‌های مبارز مانند جمعیت فدائیان اسلام رو به زوال بود. پس از ترور حاجیعلی رزم‌آرا، شاه تحت فشار مجلس، پیشنهاد نخست وزیری را به دکتر مصدق داد و مصدق با پذیرفتن این سمت توانست قانون ملی شدن صنعت نفت را به مجلس شورای ملی ارائه دهد. روز 29 اسفند 1329 این قانون در مجلس سنا تأیید شد و بدین ترتیب نفت ایران ملی اعلام گردید.

 

پرده سوم: درآمد‌های نفتی

پس از تحکیم قدرت شاه از اواسط دهه 30، با وجود این‌که نفت ایران به ظاهر ملی شده بود ولی بهره‌برداری از آن در اختیار شرکت‌های چند ملیتی وابسته به آمریکا بود. به تدریج با قدرت گرفتن شاه و افزایش قیمت نفت، آمریکا راه دیگری برای تاراج نفت ایران در پیش گرفت. نفت از ایران خریداری می‌شد و به جای پول محصولات کشاورزی، اسلحه و تجهیزات پیشرفته نظامی و صنعتی به ایران فروخته می‌شد. تجهیزاتی که هیچ متخصص داخلی توان استفاده از آن را نداشت و خارجی‌ها آن را می‌گرداندند. افزایش بی‌سابقه قیمت نفت در اویل دهه 50، باعث شد که تورم مزمن نفتی برای اولین بار وارد اقتصاد ایران شود. تورمی که هنوز هم پس از 40 سال در اقتصاد ایران باقی مانده است.

 

پرده چهارم: چاق و چله شدن نفت

از نگاه سازمان‌های اقتصادی معتبر در سطح جهان، هر کشوری که دارای منابع زیرزمینی گسترده است به تدریچ به دلیل وارد کردن پول فروش این منابع در اقتصاد دچار بیماری اقتصادی به نام «بیماری هلندی» می‌شود. این مشکل به دلیل تزریق پول نفت به اقتصاد کشور اتفاق می‌افتد. یعنی بیش از توان اقتصاد به اقتصاد پول تزریق می‌شود و بیش از تولید و عرضه، تقاضا ایجاد می‌شود.

کشورمان پس از انقلاب با رشد درآمد‌های نفتی اگر چه توانسته است کار‌های زیر بنایی بزرگی را انجام دهد ولی به طور پیوسته به خاطر وابسته بودن به نفت، هیچ‌گاه نتوانسته است از تولید ملی‌اش حمایت کند، صنایع غیر نفتی را توسعه دهد و برای دستگاه‌های مصرف کننده بودجه محل درآمد پایدار ایجاد کند. همین پول نفت باعث می‌شود که واردات راحت و به‌صرفه باشد، دولت به ورزش و جاهای دیگر پول مفت بدون بازخواست بدهد و در نهایت فشار تورمی در جامعه ایجاد شود!

برچسب ها
نظرات کاربران
کد امنیتی
m_sepehri
m_sepehri
٩١/١٢/٢٩
١
٠
خیلی مطلب مفیدی بود.درسته که نفت یه سرمایه عظیمه ولی همونطور که فرمودین به بقیه بخشهای اقتصادی آسیب وارد میکنه.چون تمام اقتصاد کشور بر اون متمرکز میشه.ممنون بابت مطلبتون جناب نادری:)))
v-qavam
v-qavam
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
آقای نادری مطلبتون خوب بود... اما کاش به اون زیرکی که دکتر مصدق توی دادگاه بین المللی انجام داد اشاره میکردید... همون نشستن روی صندلی مخصوص نماینده انگلستان و ...
h.naderi
h.naderi
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
چون می خواستیم خلاصه بشه از این حوادث گذشتیم، کلن ملی شدن صنعت نفت یک پرونده است
سین سید هاشم صاد صفدری
سین سید هاشم صاد صفدری
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
مطلب خیلی خوبی بود!اونجایی که گفتین تجهیزاتی رو میدادن که متخصصای ما هم نمیتونستن ازشون استفاده کنن خیلی ناراحت شدم.
m_sepehri
m_sepehri
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
منم همینطور.سوءاستفاده در این حد!
h.naderi
h.naderi
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
این مدل استحماری هست که الان در کشورهای جنوب خلیج فارس داره اجرا میشه / یعنی هم نفت رو میدن هم صنعت اسلحه سازی کشورها غربی رونق پیدا می کنه
m_sepehri
m_sepehri
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
منظور آقای نادری استعماری بود فکر کنم!
hamid_kh
hamid_kh
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
دوستان لطفا نظرات رو خلاصه بنویسید ... م که حوصله نداریم بخونیم حداقل از نظرات یه چیزی بفهمیم ... ای بابااااااااااااااااااااااااا....
Em Ad
Em Ad
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
نفت ...!
h.naderi
h.naderi
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
نفحات نفت!
٩١/١٢/٣٠
٠
٠
o.O
farvardin
farvardin
٩١/١٢/٢٩
٠
٠
جالب بود !! با اومدن پول زیاد درامد نفتی ما مصرف گرا شدیم مثل عربستان .امیدوارم جنبه این همه پول رو پیدا کنیم.
علیرضا
علیرضا
٩١/١٢/٢٩
١
٠
ای کاش از اینم مینوشتید که چطور شرکت "ویلیام دارسی" سر از مسجد سلیمان در اورد و اصلا از کجا فهمیدن اونجا نفت بوده، ولی خیلی ممنون مطلب مفیدی بود :)
پربازدیدتریـــن ها
یک پارچ آب سرد!

شرط ثبت نام

٩٥/٠٩/٠٩
میانه رو و دانا

امر به معروف و نهی از منکر وظیفه کیست؟

٩٥/٠٩/١٠
شعری سروده خودم

حیف که روی من این جا به تو هم باز نبود

٩٥/٠٩/١١
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
طنز

نامه ای منصفانه به استاد

٩٥/٠٩/١١
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
برای پدر مهربانم

خورشید ِ گل فروش

٩٥/٠٩/٠٩
اگر ریزعلی می بود، شاید داستان طور دیگری رقم می خورد

جای دهقان فداکار خالی بود

٩٥/٠٩/١٠
چه کاریست؟

فهم

٩٥/٠٩/٠٨
بیا همت کن رفیق

با دود و غبار هم مدارا ؟!

٩٥/٠٩/١١
وقتی در 24 ساعت یک ملت عزادار می شود...

تراژیک ترین دو روز

٩٥/٠٩/٠٨
لعنت به هرچه یاد تو را زنده می‌کند

تقویم های بی عدد / شعر

٩٥/٠٩/١٠
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
ترسیده ام انگار

دلم مى خواهد همه چيز را بسوزانم!

٩٥/٠٩/١٣
وقتی آقا جان، خانوم جان، بابا و مامان با هم پرکشیدند

بلیط رفت و بی برگشت!

٩٥/٠٩/٠٩
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
قسمت اول: فراخوان

جایزه ادبی در قرون پیشین

٩٥/٠٩/٠٨
لطفا شفاف بگویید

مسابقه ی غسل

٩٥/٠٩/١٣
به دنبال آیه های عذاب

سید حسن آقامیری کیست؟

٩٥/٠٩/١٤