شاهنامه چگونه شکل گرفت؟ / قسمت دوم
کیومرث، نخستین پادشاه

شاهنامه چگونه شکل گرفت؟ / قسمت دوم

نویسنده : محسن_قربانی

 قسمت قبل را از اینجا بخوانید


کیومرث، نخستین پادشاه

نخستین شخصیتی اساطیری که در شاهنامه از آن به عنوان پادشاه نام برده می‌شود، کیومرث است. کیومرث، به عنوان نخستین انسان در جهان شناسی اساطیری مزدیسنا (دین زردشت)، و به عنوان نخستین شاه در شاهنامه نام برده می‌شود. نام کیومرث در کتاب اوستا (کهن‌ترین مجموعه نوشته‌ها و سروده‌های زردشتیان) به معنای نخست اندیش آمده است زیرا نخستین فردی بود که پیام اهورامزدا را دریافت کرد. او کسی است که رسم فرمانروایی و داشتن تاج و تخت را در میان ایرانیان پایه گذاری نمود، به گونه‌ای که پیش از او هیچ دولت و سلطنتی وجود نداشت. از نسل او، خاندان‌های آریایی و یا همان مردم کشورهای آریای بوجود آمدند.

 

معنای نام کیومرث

معنای اسم کیومرث در زبان اوستایی، تلفیقی از دو کلمه زندگانی و فناپذیری است و به معنای حیات فانی است.

 

آفرینش کیومرث و مردمان در جهان اساطیری

در خصوص خلقت کیومرث در جهان و اندیشه اساطیری ایران باستان اینگونه اشاره شده است که او را نتیجه ازدواج اورمزدا، خدای آسمان، و دخترش، سپندارمذ که همان زمین است می‌دانند. اما در متون پهلوی آمده است که کیومرث در ششمین و آخرین دوره آفرینش جهان بوجود آمده است و آفرینشش، 70 روز به طول انجامید. کیومرث به مدت 3000 سال بی‌حرکت مانده بود و به اعمال دینی‌اش می‌اندیشید تا اینکه اهریمن خطاکار به همراه دیوان، بر جهان آفرینش تاختند و از آن پس کیومرث فناپذیر گشت و 30 سال بیش‌تر نزیست. در لحظه‌ی مرگ او، نطفه‌اش بر روی زمین ریخت. از نطفه‌ی او جفت مردمان روی زمین به مانند دو شاخه ریواس روییدند و نخستین جفت بشر در تاریخ اساطیری ایران بوجود آمدند که مشی و مشیانه نام گرفتند.

 

تاجگذاری کیومرث

او در ماه فروردین، که در روزگاران بعد، در زمان جمشید به عنوان روز نوروز نامگذاری گردید، فرمانروایی خود را آغاز کرد. منزلگاه او ابتدا در کوهساران بود و تنها لباسشان، تن‌پوشی از پوست حیوانات و به‌خصوص پوست پلنگ بود.

 

دشمن کیومرث

دشمن کیومرث همانا لشکر اهریمن بود که به فر ایزدی کیومرث و مقام والای انسانی او، حسد و کینه برد و هدفش، گرفتن تاج و تخت او بود. اهریمن دیو، پسری به نام خروزان دیو داشت که چون گرگ، درشت اندام و همانند آن، گرگ سیرت بود. اهریمن برای سرنگونی و گرفتن تاج و تخت کیومرث، لشکری گرد آورد اما کیومرث خبر نداشت تا اینکه سروش، فرشته‌ی پیام‌آور، در حالی که پوست پلنگی تن پوش او بود، خود را به شکل پریان درآورد و خبر لشکرکشی اهریمن را به سیامک، پسر کیومرث داد.

 

کشته شدن سیامک

دومین شخصت اساطیری شاهنامه پس از کیومرث، فرزند او سیامک است. سیامک در حالیکه چرم پوست پلنگ بر تن داشت (در آن زمان هنوز زره و جوشن را نمی‌شناختند. حتی از آئین جنگ‌آوری و خونریزی هم بی‌اطلاع بودند.) برای حفظ تاج و تخت پدر، عجولانه و بدون اطلاع کیومرث، به جنگ سپاهیان اهریمن رفت و دست آخر به دست فرزند اهریمن، خروزان دیو گرگ سیرت کشته شد و جگرش دریده شد. فرشته‌ی سروش، خبر مرگ سیامک را به کیومرث داد و او را چندین سال در سوگ و عزای تنها فرندش، سیاه‌پوش کرد. کیومرث از وطن خود کوچ نمود و راهی کوهستان شد و چندین سال به عزا نشست تا اینکه پیام‎آور سروش، از او خواست لباس عزا را از تن به درآورد و برای نبرد و گرفتن انتقام خون سیامک، به جنگ سپاهیان اهریمن برود.

 

هوشنگ پسر سیامک

هوشنگ که نزد پدربزرگ خود بزرگ شده بود و نقش مشاور او را داشت، با لشکری بزرگ که از آدمی و پری و پلنگ و شیر و دیگر درندگان تشکیل یافته بود به جنگ لشکر اهریمن رفت. و در نهایت بر اهریمن چیره شد و سر خروزان دیو را از بدنش جدا کرد.

 

مرگ کیومرث

کیومرث پس از گرفته شدن انتقام خون پسرش سیامک، جهان را بدرود گفت.

 

تطبیق تاریخی

با توجه به نوع پوشش، نحوه زندگی و خصوصیات شخصیت اساطیری کیومرث در شاهنامه، دوران زندگی او، به احتمال زیاد متعلق به زمانی قبل از عصر آهن و شاید دوره نوسنگی یا عصر حجر می‌باشد. (از 10000 تا 3000 ق . م)

در اوستای زرتشت، از زمان کیومرث تا یزگرد شهریار، 4182 سال و ده ماه و نوزده روز بوده و از زمان کیومرث تا پادشاهی هوشنگ، 294 سال و هشت ماه. به گونه‌ای کیومرث را می‌توان از نوادگان نوح پیامبر دانست که بعد از طوفان بزرگ در کوه دماوند مستقر گردید.

در قسمت بعدی با دومین پادشاه، و سومین شخصیت اساطیری شاهنامه، هوشنگ آشنا خواهیم شد.

برچسب ها
نظرات کاربران
کد امنیتی
n_hasannejad
n_hasannejad
٩٦/١١/١٧
٠
٠
واقعاً جالب بود ، من هیچ کدوم از اینا رو نمی دونستم و باید بگم کار خیلی ارزشمندیه. موفق باشید
محسن_قربانی
محسن_قربانی
٩٦/١١/١٧
٠
٠
خوشحالم که مفید بود. مرسی
فرانک باباپور
فرانک باباپور
٩٦/١١/١٧
٠
٠
یادم باشه اینارو بخونم حتما. الان وقت نمیکنم. خیلی ممنون.
محسن_قربانی
محسن_قربانی
٩٦/١١/١٧
٠
٠
سفارش استاد گرشاسبی بزرگ است که فرمودن وقت بذارید و بخونید :)
فرانک باباپور
فرانک باباپور
٩٦/١١/١٨
٠
٠
😂😂😂😂
الهام حبشی
الهام حبشی
٩٦/١١/١٧
٠
٠
معنی کیومرث رو تا به حال نمی دونستم. یک کتاب قطور در مورد شاهنامه گرفتم. 100 صفحشو هنوز خوندم. تشکر از اطلاعاتی که گذاشتین.
محسن_قربانی
محسن_قربانی
٩٦/١١/١٧
٠
٠
خواهش میکنم. کتابی که گرفتین خود شاهنامه منظوم یا منثور؟ اسمش و اگر ممکنه نام ببرید. مرسی
سمانه صالحی
سمانه صالحی
٩٦/١١/١٩
٠
٠
عجب... ممنون :)
پربازدیدتریـــن ها
نامه ام را به دستش برسانید

راستی خدا...

٩٧/٠٢/٣١
شعری سروده خودم

انقلاب سفید

٩٧/٠٢/٣٠
شعری سروده خودم

شرمسار

٩٧/٠٣/٠٢
یاد تو را بسیار کنم

سه سخن رمضانه

٩٧/٠٢/٢٩
به نام...

آب در کوزه و ما تشنه لبان

٩٧/٠٢/٢٧
راهنمای دستیابی به فیلم های خوب

چطور فیلم خوب ببینیم؟

٩٧/٠٢/٢٧
خارج از شهر و خارج از مرز!

رانده شدن به حاشیه شهر

٩٧/٠٣/٠٢
شعری سروده خودم

خورشید هشتم

٩٧/٠٢/٣٠
گاهی دلتنگ می شوی

تنهایی آنقدرها هم بد نیست

٩٧/٠٢/٢٧
انشای یک دانش آموز دبستانی درباره ازدواج

غلط کردی!

٩٧/٠٢/٣١
شعری سروده خودم

خیال بودنت

٩٧/٠٢/٣٠
حکایت تلگرام و سروش

نامادری!

٩٧/٠٢/٣٠
این بیماری لاعلاج

یخچال گردی چیست؟

٩٧/٠٢/٣٠
شعری سروده خودم

امید آخر شد افسانه

٩٧/٠٣/٠١
لحظه ای را از دست ندهید

مسابقه بزرگ

٩٧/٠٢/٣١
استغفر اللهَ ربی و اتوب علیه

داروی بی موقع

٩٧/٠٢/٣١
عاشقی بی‌همتاترین حس زندگی‌ست

سر مشق عشق

٩٧/٠٣/٠١
شعری سروده خودم

بیا آقاجان

٩٧/٠٢/٣٠
آماده تر از همیشه

کار دل دلدادگی و کار او دل کندن است

٩٧/٠٣/٠٣
اصلا مهم نیست چه زمانی برگردی

جمله ات را تمام نکن! برو...

٩٧/٠٣/٠١