روشن فکر از کجا آمد؟
مقاله ای درباره پیدایش کلمه روشنفکر

روشن فکر از کجا آمد؟

نویسنده : amirpour_24

برخلاف باور عموم که خواستگاه روشنفکری را اروپا و در سده‌های پیش از میلاد حضرت مسیح (ع) می‌دانند، روشنفکری به لحاظ زمانی، پدیده‌ای به مراتب نو ظهور است که در جزیره رنیون(1) واقع در اقیانوس هند، برای اولین‌بار ابداع شد. دلیل آنچه که امروزه و به اشتباه اروپای  مرکزی یا فرانسه، مهد روشنفکری و تمدن نامیده می‌شود نیز صرفاً به جهت اختلاف زبانی و اشتباه ترجمه است که به آن خواهیم پرداخت.

 

جرقه‌های اولیه روشنفکری:

اگر به نام این جزیره (Réunion) دقت کنیم، متوجه املای فرانسوی آن خواهیم شد. در حقیقت این جزیره تا پیش از مستعمره شدن، نامی نداشته و افرادی که آنجا زندگی می‌کردند نیز هنگام خرید اینترنتی از دیجی‌کالا یا سایت‌های مشابه، چیزی در قسمت آدرس نمی‌نوشتند. تا اینکه متوجه شدند جزیره‌ای در همسایگی آن‌ها وجود دارد که آن هم بی‌نام است. و چون در آن زمان قانون مالکیت معنوی و ثبت حقوقی وجود نداشت، نمی‌توانستند به خاطر کپی کردن نام جزیره‌شان شکایت کنند. به همین دلیل ساکنین رنیون با پرسیدن سوال‌هایی، پستچی را وادار به «قضاوت عقلی و سنجش‌گرانه» بین جزیره خودشان و همسایه‌شان می‌کردند تا آدرس درست را تشخیص دهد.

 

آغاز روشنفکری سنتی:

اروپایی‌هایی که برای تحت حمایت قرار دادن سایر کشورها ترک دیار و وطن کرده و وارد جزیره رنیون شده بودند، محو «زیبا اندیشی و فایده‌انگاری» آنان شدند. فرانسیس بیکن 2 (Francis Bacon) و رنه دکارت 3 (René Descartess) اولین افرادی بودند که با تاثیر از این روش فکری، در سدد تبدیل  آن به روش علمی بر آمدند. یکی از دلایل اشتباه رایج عوام و نسبت دادن مبدأ روشنفکری به فرانسه نیز به دلیل غلط اندازی نام فرانسیس بیکن و همچنین اصالت فرانسوی دکارت است.

 

رشد روشنفکری در اروپا:

جرمی بنتام(4) بعدها این شیوه نگرش را، به دلیل بی‌نام بودن جزیره رنیون در زمان کشف روشنفکری، آنتایتلیسم (Untitlismm) نامید و بدین ترتیب مکتب روشنفکری مدرن آغاز شد. البته در آن زمان به دلیل حضور نظامیان فرانسوی جزیره رنیون دارای نام و نشان فرانسوی بود. اما به‌خاطر جنگ بین انگلیس و فرانسه، بنتام ترجیح داد برای مکتبش اسمی نگذارد تا اینکه اسم فرانسوی بگذارد!

 

پیدایش کلمه روشنفکری و روشنفکری نوین:

پس از آنکه سبک فکری مردم رنیون مورد توجه فلاسفه قرار گرفت، کم‌کم پای مردم عادی نیز به آنجا باز شد و جزیره رنیون به یک مرکز توریستی و تفریحی تبدیل شد که به دلیل دور ماندن از سایر کشورها، مکانی ردیف برای گردشگران اهل دل به شمار می‌رفت. هگل 5 (Georg Wilhelm Friedrich Hegell) نیز که برای ریلکسیشن به این جزیره سفر کرده بود، با نوعی دمنوش آشنا می‌شود که در باره آن در کتابش(6) نوشته: «در رنیون نوعی دمنوش است که از گیاهان بومی بگیرند. از فوای آن هوش افزایی و روشنایی عقل است.»

تعریف هگل از این دمنوش، باعث صادراتش به اروپا توسط مارکوس اینتلکچول(7) گردید و در آنجا با نام «فکر روشن کن» معرفی شد. بعدها به دلیل راحتی بیان، «اینتلکچول» جایگزین «فکر روشن کن» شد و تمام مکاتب بی‌نامی که فلاسفه، تحت تاثیر سبک فکری اهالی رنیون تاسیس کرده بودند، «Intellectualism» نامیده شد.

 

روشنفکری در ایران:

پدر روشنفکری ایران را شاید بتوان سر جان مالکوم 8 ((Sir John Malcolm) دانست. وی در زمان فتحعلی شاه قاجار خدمات ارزشمندی به ایرانیان کرد. از جمله این خدمات واردات «سیب زمینی» و دمنوش «فکر روشن کن» به ایران بود. عمده اختلافات منشاء روشنفکری و حتی خود روشنفکری نیز در همین برهه از زمان و بدلیل آنچه پیشتر اختلاف زبانی و اشتباه ترجمه نامیده شد شکل گرفت:

بدلیل معکوس بودن نوشتار فارسی نسبت به لاتین، نام دمنوش اشتباها «روشن فکر» ترجمه شد. ضمن اینکه همرمانی ورود سیب زمینی و دمنوش باعث اشتباه مردم شد. بطوریکه بعضاً روشن فکر، سیب‌زمینی خطاب می‌شد! و به همین دلیل اینطور تصور شد که به خاطر نام فرنگی «سیب‌زمینی سرخ کرده»(9) روشنفکری نیز ریشه در تاریخ فرانسه و اروپا دارد.

 

[1] در 741 کیلومتری شرق ماداگاسکار

[2] فیلسوف انگلیسی 1561 - 1626

[3] فیلسوف فرانسوی 1596 - 1650

[4] فیلسوف انگلیسی  1748- 1832

[5] فیلسوف آلمانی 1770 - 1831

[6] کتاب «پدیدارشناسی» خاطرات سفر هگل به جزیره رنیون و نیز ادراک حسی وی پس از نوشیدن دمنوش است  .

[7] تاجر انگلیسی – آلمانی و از هواداران سر سخت کتاب های و ادمین پیج «فن های هگل»در اینستاگرام بود.  وی در 65 سالگی و بر اثر سوء مصرف دمنوش، آنچه  که امروزه «نهایت روشنفکری» نامیده می‌شود، از دنیا رفت.

[8] فرماندار هند و از علاقمندان زبان و ادبیات فارسی در دوران قاجار – 1769 - 1833

[9] French fries

برچسب ها
نظرات کاربران
کد امنیتی
NA30M_PAHLAVAN
NA30M_PAHLAVAN
٩٦/٠٣/١٨
١
٠
عجب!!!! 0_o تشکرات بابت اشتراک اطلاعاتتون :)
amirpour_24
amirpour_24
٩٦/٠٣/٢٠
١
٠
تشکرات بابت نظرتون :)
پربازدیدتریـــن ها
با مدیران کت و شلواری

کرمانشانگم چنی بی کسی...

٩٦/٠٨/٢٤
قلبی برای من، قلبی برای انسانی که من می‌خواهم

قلبی که تنها تو را دوست دارد

٩٦/٠٨/٢٥
خودشان انتخاب کردند...

قاتل واقعی

٩٦/٠٨/٢٧
راهکارهای علمی در امان ماندن از سو ضن در سفرهای هوایی

چگونه عین آدم سوار هواپیما بشویم؟

٩٦/٠٨/٢٣
حبیب خدا...

داستانک مهمان

٩٦/٠٨/٢٤
#تسلیت

صدسال تنهایی

٩٦/٠٨/٢٤
وقتی در کنارم نیستی...

در عمق وجودم ته نشینی

٩٦/٠٨/٢٣
آخرین بند وصیت حاجی

زیر چشمان پدر

٩٦/٠٨/٢٧
قندیل‌های اندوه وجودم

کوچ برستو

٩٦/٠٨/٢٩
زندگی را زندگی می‌کنم

ای روح عاشقانه…

٩٦/٠٨/٢٧
از هیچ چیز نمی ترسم

غرقه سازی

٩٦/٠٨/٢٨
همین جا؛ کنار دل من

به تعداد همه

٩٦/٠٨/٢٨
شعری سروده خودم

یک نفس عشق

٩٦/٠٨/٢٨
یکی از آن هزاران برگ پاییزیِ

مُرده متحرک

٩٦/٠٨/٢٩
دشوار روزگاری است

اعجاز تنهایی

٩٦/٠٨/٣٠
تنها در خودم اشک می ریزم

یک فنجان فراموشی لطفا

٩٦/٠٨/٣٠
شعری سروده خودم

بغض آسمان

٩٦/٠٨/٣٠
تبلیغات