عذرتراشی یا عذرخواهی؟
درباره‌ عذرخواهی‌های خشک و خالی ما که نبودش بهتر از بودش است

عذرتراشی یا عذرخواهی؟

نویسنده : نجمه عرفانیان

اگر کلیدواژه «فرهنگ عذرخواهی» را درگوگل سرچ کنید، بیشتر سایت‌ها درباره عذرخواهی نکردن ما درمقابل اشتباهاتمان-مخصوصا مسئولان خرد و کلان- نوشته‌اند و تنگش هم تصاویری از تا کمر خم شدن رییس جمهور و وزرای کشورهایی مثل ژاپن نمایش داده می‌شود.

اصلا  اگر همین الان به خودمان رجوع کنیم چقدر حاضریم به خاطر یک اشتباه یا حرف زشت‌مان از دوست یا افراد خانواده عذرخواهی کنیم؟ غرور خیلی جاها سد‌راه عذرخواهی شده و معلوم نیست ترکیب دو کلمه‌ی ساده‌ی «معذرت» و «می‌خواهم» چه معجونی می‌سازد که خارج کردنش از زبان،‌ عرق سرد بر بدن‌‌ می‌نشاند و ضربان قلب‌ را زیاد می‌کند؟ تحقیقی حدود ده سال پیش در مورد کلمه عذرخواهی در زبان فارسی انجام شده که می‌شود آن را از پایگاه مقالات جهاددانشگاهی پیدا کرد. این تحقیق گفته واژه‌ی عذرخواهی در زبان ما کلیشه‌ای شده و هر چقدر احساس فاصله یا برتری بیشتری نسبت به فردی که می‌خواهیم از او عذرخواهی کنیم داشته باشیم، کمتر از معذرت می‌خواهیم.

عذر خواهی کردن مسئولین در سطح ملی، استانی و حتی همین شهری که دیگر جای خود دارد. یک وزیر یا مسئول، معذرت خواهی را مساوی با بی‌ارزش کردن خودش یا رو دادن به مردم و زیردست‌هایش می‌داند. اما کاش مسئله‌مان همین بود. قضیه آنجا دردناک‌تر می‌شود که عذرخواهی می‌کنیم اما چه عذر خواهی‌ای؛ خشک و خالی، دیر، به درد نخور! حادثه تلخ کهریزک اتفاق می‌افتد اما هفت سال بعد نامه پوزش طلبی می‌نویسیم. کاری به هفت سال  ندارم اما این دست عذرخواهی‌ها بیش‌تر از آن‌که التیام بخش شوند، مضحک‌اند. در یک ماه اخیر عذرخواهی‌هایی در فضای خبری منتشر شده که نبودن‌شان بهتر از بودن‌شان است. حالا هم که به یمن شبکه‌های مجازی عذرخواهی‌هایمان را با یک پست اینستاگرامی جمع و جور می‌کنیم بی‌آنکه حتی با کسی چشم در چشم و یا مجبور شویم از شرم سری پایین بیندازیم. مثل پست عذرخواهی مازیارناظمی (رییس روابط عمومی وزارت ورزش) از قهرمانان پارالمپیکی کشورمان دراینستاگرامش به‌خاطر استقبال نکردن از بچه‌ها هنگام برگشت به خاک کشور. مدیر میراث فرهنگی استان تهران هم جزو مسئولانی است که در یک ماه اخیر  بخاطر قصور در حفاظت از این میراث عذرخواهی کرده اما دقیقا در جواب این عذرخواهی‌ها چه باید گفت؟ فدای سر شما؟ اختیار دارید؟ پیش آمد است دیگر!

اگر به عذرخواهی‌هایی که تا به‌حال انجام شده دقت کنیم عموما به همان جمله‌ی عذرمی‌خواهم بسنده شده و دیگر خبری از جمله‌هایی مثل «اصلاح می‌شود»، «جبران می‌کنیم»، «دیگر تکرار نمی‌شود» نیست!

فرض کنیم تمام مسئولان درباره کم کاری‌ها و خطاهایشان و همه آدم‌های اطراف‌مان بابت کم لطفی‌های بزرگی که درحق ما کرده‌اند عذرخواهی کنند، اما مگر عذر خواهی خشک و خالی کافی‌ست؟ مگر عذرخواهی از جنس همان توبه نیست که مراحلی دارد؟ پس چرا همه ما در عذرخواهی کردن در گام اولش گیر کرده‌ایم؟ به عذرخواهی لفظی بسنده می‌کنیم و مرحله جبران خطا را که اصولا به عذرخواهی یا توبه معنا می‌دهد فراموش می‌کنیم! 

تازه بماند عذرخواهی‌هایی که بیشتر از آن‌که بوی پشیمانی بدهند چیزی شبیه عذرتراشی یا فرار از مجازات به حساب می‌آیند. چه تضمینی برای تکرار نشدن حادثه کهریزک وجود دارد؟ آیا واقعا یک عذرخواهی خشک و خالی می‌تواند جبران آسیب‌های میراث فرهنگی‌مان باشد یا حداقل مطمئن‌مان کند که دیگر کم کاری اتفاق نمی‌افتد؟

حالا که دست به عذرخواهی‌مان خوب شده، خدا نکند که  تبدیل به مُد یا لقلقه زبان بشود. شاید عذرخواهی خشک وخالی خشم عمومی را تا حدودی کنترل کند اما مگر می‌شود جواب آسیب‌های معنوی یا اجتماعی را با چیزی از جنس لفظ و کلمه داد و تازه یک «ما اینیم دیگه» هم در گلوی‌مان گیر کرده باشد.

ور گُنه از توست غرامت بیار، بر سر پا عذر نباشد قبول. (سعدی)

برچسب ها
نظرات کاربران
کد امنیتی
Miss_shaqayeq
Miss_shaqayeq
٩٥/٠٧/٠٤
٠
٠
معمولا توو کشورهایی که فرهنگ مسئولیت پذیری جاافتاده عذرخواهی مسئولین با استعفاست.حتی من یه موردی خونده بودم در ژاپن که به خاطر یک مسئله ی خیلی کوچیک(توو کشور ما کوچیک محسوب میشه:) ) مدیرش خودکشی کرده بود...از شدت احساس شرم. این موضوع به شدت ریشه در نحوه ی تربیت ما داره.توو کتاب در ستایش شرم نوشته ی دکتر قاضی زاده گفته که ما ایرانی ها در فرهنگمون شرمساری داریم که به معنی خجالت کشیدن از دیگرانه و این حس یاعث میشه با پنهان کاری یا گردن کس دیگه ای انداختن ازش فرار کنیم.یکی هم حس گناه داریم که در مقابل خداست و با یک توبه کردم خالی خالی خودمون رو از شرش رها می کنیم.درحالی که اون حس شرمی که باعث ترقی و پیشرفت میشه شرم کردن از خوده.چون انسان خودش رو نمیتونه گول بزنه و تا اشتباهش رو جبران نکنه نمیتونه از اون حس شرمندگی رها بشه.توضیحاتش کامل تووی این کتاب هست.یه کتاب دیگه هم کتاب چرا ععقب مانده ایم از دکتر ایزدیه.به نظر من هر ایرانی که میخواد کاری برای کش.رش بکنه حتما باید این دوتا کتاب رو بخونه و تغییر رو از خودش شروع کنه.
نجمه عرفانیان
نجمه عرفانیان
٩٥/٠٧/٠٥
٠
٠
آره کاملا درست میگین.ما نمونه های کوچیکی که حق الناس می کنیم رو نادیده میگیریم و نسبت بهش بیتفاوتیم که به بزرگهاش میرسه.مثلا دانشگاه دولتی میریم و درس نمی خونیم!اینم حقش خودکشیه!!
saiideh70
saiideh70
٩٥/٠٧/٠٥
٠
٠
من عذر خواهی کردنو دوس دارم یه جور نشون دادن علاقست وقتی اشتباه میکنی و درخواست بخشش میکنی یعنی طرفتو دوس داری :)
نجمه عرفانیان
نجمه عرفانیان
٩٥/٠٧/٠٥
٠
٠
آره تو روابط فردی درسته مثل عذرخواهی توی زندگی مشترک یا جمع های دوستانت.البته بحث اینجا سر عذرخواهی های کشوری و سیاستمردان و سیاستزنان ه!
A_Emadi
A_Emadi
٩٥/٠٧/٠٥
٠
٠
برخلاف نظر خیلیا.به نظرم عذرخواهی کردن مقابل غرور قرار نداره... خیلی حس شیرین و خوبیه
نجمه عرفانیان
نجمه عرفانیان
٩٥/٠٧/٠٥
٠
٠
آره اینکه باعذرخواهی غرور خدشه دار میشه درست نیست.البته اگر بعدش باعذرخواهی غرور و عجب بهمون دست نده !خخ
الهام حبشی
الهام حبشی
٩٥/٠٧/٠٦
٠
٠
این نوع عذر خواهی ها جنبه تذئینی دارن فقط ، اگرنه عذر خواهی خشک و خالی به چه کار میاد...
نجمه عرفانیان
نجمه عرفانیان
٩٥/٠٧/٠٧
٠
٠
بله درسته
پربازدیدتریـــن ها
طنز

نامه ای منصفانه به استاد

٩٥/٠٩/١١
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

حیف که روی من این جا به تو هم باز نبود

٩٥/٠٩/١١
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
لطفا شفاف بگویید

مسابقه ی غسل

٩٥/٠٩/١٣
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
به دنبال آیه های عذاب

سید حسن آقامیری کیست؟

٩٥/٠٩/١٤
بیا همت کن رفیق

با دود و غبار هم مدارا ؟!

٩٥/٠٩/١١
ترانه ای سروده خودم

دل بهونه گیر

٩٥/٠٩/١٥
عمق فاجعه

آرایشگاه

٩٥/٠٩/١٥
داستان کوتاه

به همین سادگی / قسمت دوم

٩٥/٠٩/١٤
معرفی فیم دریا سالار

لطف خدا بود

٩٥/٠٩/١٤
نامه ی کشف شده ی قدیمی ترین دانشجوی دانشگاه بیرجند

مجمع الأدبا

٩٥/٠٩/١٥
بعضی ها

ساعت های بی صدا

٩٥/٠٩/١١
چرا همیشه همه چیز را آماده می خواهیم؟

دوستت دارم های ناگفته

٩٥/٠٩/١٥
اندر حکایت آموزش مسائل جنسی به کودکان

بچه از کجا میاد؟

٩٥/٠٩/١٦
ترسیده ام انگار

دلم مى خواهد همه چيز را بسوزانم!

٩٥/٠٩/١٣
باید بشوی همان آدم سابق

آفرینش برای خوب بودن

٩٥/٠٩/١٤