عذرخواهی به سبك ايرانی
چرا معذرت خواهی را یاد نداریم و فرار را بر عذرخواهی ترجیح می‌دهیم

عذرخواهی به سبك ايرانی

نویسنده : فائزه اعتمادی راد

فرض كنيد در مترو، مسافري پاي شما را لگد مي‌كند و بي‌تفاوت و بدون عذرخواهي مي‌رود. يا مثلا كسي از شما وسيله‌اي را به امانت مي‌گيرد و بعد از پس گرفتنش متوجه مي‌شويد خسارتي به آن وارد شده و شخص نامبرده بدون اين‌كه ابراز تاسف كند، سعي كرده جوري آن را بپوشاند كه تا قبل از رفتنش متوجه موضوع نشويد. و يا نمونه‌هاي مشابه ديگر، كه اغلب با آن‌ها مواجه هستيم. در همه اين پيشامدها، چه عمدي باشند يا غير عمد، شخص خاطي سعي دارد از زير بار اشتباهش شانه خالي كند و با ابراز بي‌تفاوتي از عذرخواهي كردن بابت كارش فرار كند. اما تا به حال به اين فكر كرده‌ايد كه چرا اين رفتار در بين هموطنان ما شايع است؟!

 

عذرخواهي به نفع‌مان نيست!

شايد يكي از دلايلي كه عذرخواهي را براي افراد سخت مي‌كند، موضوع فرار از زير بار مسئوليتي است،كه بايد به خاطر خطايي كه كرده‌اند به عهده بگيرند. وقتي شخصي متوجه اشتباه خودش مي‌شود و مي‌داند كه بايد در مقابل قبول آن و اعتراف به اشتباه خسارتي را پرداخت كند، ترجيح مي‌دهد صدايش را در نياورد و يا اگر هم ديگران متوجه شدند، تا جايي كه مي‌تواند آن را انكار كند تا از پرداخت خسارت معاف شود. به هر حال همين در نظر گرفتن تاوان اشتباهات باعث مي‌شود دور عذرخواهي و ابراز ندامت را خط بكشيم. 

اين رفتار در كشور ما ملموس‌تر است؛ چرا كه از همان كودكي به نحوي ناخواسته اين را مي‌بينيم و ياد مي‌گيريم. احتمالا شما هم با موجودی به نام پیشی آشنا هستید که خراب‌کاری‌های ما در کودکی را گردن می‌گرفت. و هر چه بزرگتر مي‌شويم مي‌فهميم كه هر كس بيشتر و بهتر بتواند از زير بار مسئوليت خطاهايش فرار كند و به نحوي آن‌ها را ماست‌مالي كند، در نظر ديگران زرنگ‌تر جلوه مي‌كند! و اينطور است كه كم‌كم به دنبال راه و روش‌هاي جديدتر آن هم مي‌رويم. اما در كشورهايي مثل ژاپن يا كشورهاي اروپايي، اگر مقام مسئولي مرتكب خطايي شود حتي اگر خسارت و مجازات شديدي در پي داشته باشد، باز هم اعتراف و عذرخواهي مي‌كند. به اين دليل كه در آن كشورها فرهنگ عذرخواهي به عنوان يك ارزش مطرح شده و حتي اگر كسي نخواهد اين كار را بكند، رسانه و افكار عمومي اين اجازه را به او نمي‌دهند.

 

فرهنگ عذرخواهي نداريم

فكر مي‌كنم يكي از چيزهايي كه ما ايراني‌ها نداريم، فرهنگ عذرخواهي است. البته افراد كمي هستند كه قدرت پذيرش اشتباه‌شان را دارند، اما اين موارد آن‌قدر كم اتفاق مي‌افتد كه خود مردم وقتي با آن مواجه مي‌شوند تعجب مي‌كنند. يا مثلا فكر مي‌كنند اگر كسي بابت ضرري كه به آن‌ها زده و يا توهيني كه كرده عذر بخواهد، لطف بزرگي به آن‌ها كرده است به طوري كه بعد از آن ديگر روي‌شان نمي‌شود به طرف مقابل چيزي بگويند. 

در مقابل افراد زيادي هستند كه وقتي مرتكب خطا و اشتباهي مي‌شوند، مسئوليت آن را كه نمي‌پذيرند هيچ؛ تازه يك چيزي هم طلبكار مي‌شوند. در مواجهه با اين افراد مثلا بايد گفت: ببخشيد كه من توي دست و پا بودم و پايم را لگد كرديد! يا مثلا بگوييد من عذرخواهم بابت اين‌كه، جلدكتابي كه از بنده به امانت برده بوديد آسيب ديده! 

البته با اين اوصاف فكر نكنيد كلا با كلمات ببخشيد و متاسفم و... بيگانه‌ايم. نه! برعكس عادت كرده‌ايم كلمه ببخشيد و عذر مي‌خواهم را در جايي كه هيچ لزومي ندارد استفاده كنيم. اگر دقت كرده باشيد مدت‌هاست كلمه ببخشيد براي خطاب قرار دادن فردي كه نمي‌شناسيم استفاده مي‌كنيم. مثلا «ببخشيد! مي‌شود خودكارتان را به من بدهيد؟»، «ببخشيد! مي‌شود برويدكمي آنطرف‌تر بايستيد؟» یا «ببخشيد! مي‌شود...»

خلاصه اين‌كه آنقدر با معناي اين واژه بيگانه‌ايم كه تمام ملت را با همين نام کلمه صدا مي‌كنيم. 

 

عذرخواهي از ديدگاه روانشناسي

به گفته يك روانشناس، فرهنگ عذرخواهی معمولا با اعتماد به‌نفس رابطه دارد؛ یعنی هر چه افراد در اعتماد به‌نفس از طبقه بالاتری برخوردار باشند، میزان عذرخواهی در آن‌ها بیشتر است. ولی متأسفانه درکشور ما به دو دلیل، فرهنگ عذرخواهی جا نیفتاده و این موضوع یک نوع آسیب اجتماعی است. استفاده نکردن مردم ایران از عذرخواهی دو دلیل دارد؛ اول اين‌كه فردی که عذرخواهی می‌کند، این عذرخواهی را دلیل بر ضعف و ناکارآمدی خود می‌داند و نه توانمندی خود. و دوم اين‌كه طرف مقابل در برابر شنیدن عذرخواهی سوءاستفاده مي‌كند و این رفتار را برای جولان دادن خود استفاده می‌کند. بنابراین چون این دو تفکر در بین مردم وجود دارد، آن‌ها معمولا از عذرخواهی کردن خودداری می‌کنند و اشتباه خود را نمی‌پذیرند و اصرار به صحیح دانستن افکار خودشان دارند. حتي گاهی اوقات از واکنش‌های پرخاشگرانه استفاده می‌کنند. 

باید اين را در نظر داشته باشيم که سوءاستفاده و بهره‌برداری نکردن از موقعیت عذرخواهی به نفع خود، کمک بالایی به ادامه روحیه عذرخواهی خواهد کرد و انجام این رفتار باعث می‌شود که هر فردی از سطوح پایین تا افراد در سطوح بالاتر از عذرخواهی دوري نکنند. 

 

عذرخواهي در آيات و روايات: 

خوب است بدانید که 78 بار از توبه و عذرخواهي در قرآن سخن گفته شده است. همچنين در حدیث معراج آمده است: 

دنیا خواهان، كسانى هستند كه پرخور و پر خنده و پر خواب و پر خشمند و كمتر خشنود . اگر به كسى بدى كنند، پوزش نمى‌طلبند و اگر كسى از آنان پوزش بخواهد، معذرت او را نمى‌پذیرند.

و بسیاری روایات و احادیث دیگر درباره این موضوع وجود دارد که نشان از اهمیت ویژه این عمل در دین ما دارد. 

به هر حال عذرخواهی چیزی است که باید آن را یاد بگیریم و در مقابل باید این را هم بلد باشیم که پاسخ مناسبی به عذرخواهی دیگران بدهیم و توانایی بخشش را داشته باشیم.

برچسب ها
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٢٨
٠
٠
خط اخر قسمت سوم: [* با همین کلمه صدا می کنیم.] :)
f_yazdi
f_yazdi
٩٥/٠٦/٢٨
١
٠
اتفاقا من به تازگی درگیر این موضوع بودم.یکی از دوستام خیلی راحت بهم توهین کرد،هر چند که لحنش شوخی بود،اما بعضی از حرفها شوخیش هم قشنگ نیست؛جالب اینجاست که وقتی بهش گفتم از حرفت ناراحت شدم،ناراحت شد که چرا ناراحت شدم،عذرخواهی که هیچ،حتی نگفت که حرفش بی منظور بوده و به همین راحتی رابطه اش رو با من قطع کرد.کار دنیا کلا اینجا وارونه اس.ولی من گذشت کردم و پیش قدم شدم و در کمال تعجب اصلا جوابم رو نداد.برخلاف حرف شما اتفاقا اعتماد به نفسش بالا بود اما خب دچار غرور کاذب بود.ببخشید سر شما رو هم درد آوردم،مرسی از مطلب خوبتون:)
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٢٩
١
٠
توی اینجور سوتفاهم ها هم عذرخواهی برای خیلی ها سخته چون معتقدن کارشون اشتباه نبوده و لزومی به عذرخواهی نمیبینن. امیدوارم رابطه تون به شکل سابقش برگرده :) ممنونم که وقت گذاشتید و خوندید :)
f_yazdi
f_yazdi
٩٥/٠٦/٢٩
١
٠
ممنونم...نه دیگه تموم شد برای همیشه:)
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٣١
٠
٠
برات دوستی های خوب و واقعی آرزو میکنم :(:
سامان-قربانی
سامان-قربانی
٩٥/٠٦/٢٩
٠
٠
مطلب مفیدی بود. استفاده کردیم قلمتان مستدام
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٢٩
٠
٠
سپاسگزارم. خوشحالم که مورد پسند بوده.
خاتون گیس گلابتون
خاتون گیس گلابتون
٩٥/٠٦/٢٩
٠
٠
خیلی عالی ممنون بابت این مطلب مفید و بدرد بخور توی زندگی هامون :)
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٣١
٠
٠
خواهش میکنم خاتون بانو ؛) امیدوارم به بهترین شکل استفاده کنی
مائده رئیس الساداتی
مائده رئیس الساداتی
٩٥/٠٦/٢٩
٠
٠
ای کاش یاد بگیریم اگر کاری کردیم عذر خواهی کنیم و تا جایی کاری نکنیم کة مجبور به عذر خواهی بشیم..!!بسیار هم عالی و.ممنون!!
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٣١
٠
٠
خیلی ام عالی افرین! اول کاری ک نباید رو انجام ندیم بعدشم اگه انجام دادیم توانایی عذرخواهی بابت اون کارو داشته باشیم. ممنون از حضورت مائده عزیز
فکرالود
فکرالود
٩٥/٠٦/٢٩
٠
٠
سپاس. به امید جا افتادن این فرهنگ
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٣١
٠
٠
ممنون فاطمه جان از حضورت. به امید اون روز ؛)
baran
baran
٩٥/٠٦/٣٠
٠
٠
عالی بود واقعا در اطرافم لمسش میکنم و آزارم میده با تک تک جملاتش به فکر فرو رفتم
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٣١
٠
٠
سپاس فراوان باران عزیز. از اینکه میگب به فکر انداخته شما رو خیلی حالم خوب شد چون هدفم همین بود. ممنون از حضورت :)
الهام حبشی
الهام حبشی
٩٥/٠٦/٣٠
١
٠
الان من متوجه شدم از اعتماد به نفس خوبی برخوردارم که می تونم راحت به اشتباهم اعتراف و طلب بخشش کنم . این مطلب من رو یاد یکی از برنامهه ای ماه عسل انداخت . اون قسمتی که یک پرستار بچه ی دو نفر رو توی بیمارستان جا ب جا بهشون داده بود و بعد یک سال خانواده ها فهمیده بودن بچه ای ک یک سال باهاش انس گرفتن بچه خودشون نیست.... بعد علی خانی میخواست که مادر ها اون پرستار رو ببخشن و میگفت خجالت کشیده بیاد عدرخواهی کنه وگرنه صد در صد میدونه کار اشتباهی کرده... ولی مادر ها گفتن نمی بخشن چون زندگیشون رو پر از عذاب کرده ولی اگر یک عذر خواهی میکرد می بخشیدیمش.... "" بعضی ها فکر کردن عذر خواهی کردن حتما باید اسون باشه !! وقتی عذر خواهی میکنی خجالت زده میشی شرمنده میشی شاید چهار تا درشت هم بشنوی که حقت هم باشه اما بخشیده میشی!! و این تاوان اشتباهه یک ادمه ،،، دوست دارن در جواب عذر خواهی بشنون " مرسی که گند زدی به زندگی ما !! " به نظرم عذرخواهی از این بابت سخته که طرف مقابل از واکنش فردی ک باید ازش عدر بخواد وحشت داره اما خب باید قبول کرد و برای بخشیده شدن زیر بار این چیزها هم رفت!! اعتقاد داشتن به عدر خواهی باعث میشه کمتر اشتباه کنیم ..کمتر بد باشیم... تا کمتر زیر بار خجالت عذرخواهی بریم و این یک فرهنگ خیلی خوبه :) کاش همه یادش بگیرن :) " ممنونم از مطلب خوبت فائزه ی نازنینم "
f_etemadi
f_etemadi
٩٥/٠٦/٣١
١
٠
دقیقاااا چه مثال خوبی زدی الان یادم اومد که بعد از دیدن اون برنامه و اون حرفا چه حسی پیدا کرده بودم. واقعا این چیزیه که گاهی اگر به موقع انجام نشه تبعات بدتری داره. هم طرف مقابل نمیتونه با گذشت زمان و کهنه شدن یک خطا ازش راحت بگذره و هم عذاب وجدان همیشه همراه خود آدم خطاکار هست. درسته یه عده اصلا این کار رو بلد نیستن یا از روی غرور و خودخواهی همیشه حق رو به خودشون میدن و زیر بار عذرخواهی نمیرن یا بلدن و بخاطر ترس از تحقیر شدن پیش دیگران اینکارو نمیکنن. چیزی که تو کشور ما جا افتاده همینه حتی اطرافیان بیشتر طرف رو خوار میکنن تا اون کسی ک در موردش مرتکب اشتباه شده باشه شخص! اول باید بپذیریم که اشتباه جزئی از زندگی ادم هاست که هیچوقت نمیشه تمام و کمال حذفش کرد تا بعد بتونیم عذرخواهی و بخشش رو هم یاد بگیریم. ممنونم از وقتی که برای خوندن گذاشتی الهام جون :)
پربازدیدتریـــن ها
یک پارچ آب سرد!

شرط ثبت نام

٩٥/٠٩/٠٩
شعری سروده خودم

ترافیک خیال

٩٥/٠٩/٠٧
میانه رو و دانا

امر به معروف و نهی از منکر وظیفه کیست؟

٩٥/٠٩/١٠
شعری سروده خودم

حیف که روی من این جا به تو هم باز نبود

٩٥/٠٩/١١
گپ و گفتی کوتاه با دانشجویانی که در کنار تحصیل کار هم می کنند

کار کن، دانش بجو!

٩٥/٠٩/٠٧
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
طنز

نامه ای منصفانه به استاد

٩٥/٠٩/١١
برای پدر مهربانم

خورشید ِ گل فروش

٩٥/٠٩/٠٩
اگر ریزعلی می بود، شاید داستان طور دیگری رقم می خورد

جای دهقان فداکار خالی بود

٩٥/٠٩/١٠
چه کاریست؟

فهم

٩٥/٠٩/٠٨
یکی این را به زندگی حالی کند

برزخ

٩٥/٠٩/٠٧
بیا همت کن رفیق

با دود و غبار هم مدارا ؟!

٩٥/٠٩/١١
وقتی در 24 ساعت یک ملت عزادار می شود...

تراژیک ترین دو روز

٩٥/٠٩/٠٨
لعنت به هرچه یاد تو را زنده می‌کند

تقویم های بی عدد / شعر

٩٥/٠٩/١٠
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
وقتی آقا جان، خانوم جان، بابا و مامان با هم پرکشیدند

بلیط رفت و بی برگشت!

٩٥/٠٩/٠٩
بارانی که نمی بارد

این هوا خفه مان می کند

٩٥/٠٩/٠٧
ترسیده ام انگار

دلم مى خواهد همه چيز را بسوزانم!

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
قسمت اول: فراخوان

جایزه ادبی در قرون پیشین

٩٥/٠٩/٠٨