طریق عاشقی
گزارشی از آداب و رسوم شهرهای مختلف در عزاداری سیدالشهدا

طریق عاشقی

نویسنده : زهرا خنداندل

در کشور بزرگ ما ایران، آداب و رسوم مختلفی برای عزاداری ماه محرم وجود دارد در واقع می‌توان گفت هر شهر طریقه و راه و روش مخصوص به عزاداری خودش را دارد که حاصل گذشت سال‌ها و ارثی ست که از پیشینیان‌شان برده‌اند. چاووشی خوانی، نخل گردانی، سینه زنی دسته جمعی مردم یک شهر و... . حال فکر کنید چقدر می‌تواند جالب باشد که با فرهنگ مردم مختلف کشور آشنا باشیم و اگر یک روز میهمان شهری دیگر بودیم از سبک عزاداری آن‌ها تعجب نکنیم.

 

بوشهری‌ها و حلقه سینه زنی

آوای غم انگیز نوحه خوانی و نوازندگی سنج و دمام بوشهری‌ها در ماه محرم و صفر حکایت از دردها و غم‌های فراوان آن‌ها دارد. سینه زنی در بوشهر و سایر شهرهای خطه جنوب با شکوه خاصی برگزار می‌شود. سینه زنی بوشهری به این صورت است كه نوحه‌خوان در وسط می‌ایستد و بین 5 تا 20 حلقه انسانی دور او تشكیل می‌شود. سینه‌زن‌ها به صورت دایره‌ای می‌چرخند و حركت پای آنان با نوای نوحه‌خوان هماهنگی دارد، این نوع سینه‌زنی حالا از بوشهر به بقیه شهرهای جنوب هم راه یافته است. کسانی که برای دیدن عزاداری به بوشهر می‌روند، باید بدانند که آنجا غذاهایی كه به صورت نذری پخته می‌شوند، بیشتر محلی هستند. در صبحانه، نان لو‌اش بوشهری با سبزی و گوشت پخته بین عزاداران پخش می‌شود. ناهار و شام هم بیشتر شكر پلو با شكر و زعفران و قیمه بوشهری با گوشت و نخود له شده می‌پزند.

 

گل مالی در خرم آباد

از جمله زیباترین و پرشورترین آیین‌های اهالی این منطقه است. گِل، نماد عزاداری و ماتم، از داغ سوگ سیاووش برای ایرانیان است که امروزه لرها وارث این رسم در روزهای عزا و ماتم هستند و از چند روز مانده به عاشورا عده‌ای جهت روشن کردن آتش در صبح عاشورا، هیزم جمع می‌کنند. تا اگر در روز عاشورا برف و باران بارید و هوا سرد شد عزادارانی كه در گِل می‌افتند از سرما حفظ شوند. مراسم «دختران چهل منبر» هم یکی دیگر از آداب این عزاداران است. از اول صبح عاشورا، دخترانی سیاه‌پوش و نقابدار با پای برهنه به‌صورت گروهی، مجالس عزا و حسینیه‌های شهر را می‌گردند و با نیت خواسته‌های مختلف در هر جلسه و مراسم عزاداری یك شمع روشن می‌كنند تا چهل منبر را سر بزنند و چهل شمع روشن كنند.

 

عزاداری چند هزار نفری در زنجان

زنجان شهر کوچکی ست و جمعیت آن به پانصد هزار نفر هم نمی‌رسد، اما سال‌هاست که در عصر روز هشتم محرم به یاد سقای دشت کربلا چندین هزار عزادار از حسینیه اعظم شهر به سوی امامزاده ابراهیم حرکت می‌کنند که حتما تصاویرش را در تلویزیون دیده‌اید. در سال‌های اخیر بیش از دویست هزار نفر در این دسته شرکت می‌کنند. علاوه بر اهالی شهر، جمعی از اهالی استان‌های آذری زبان همسایه و حتی کشور آذربایجان، خود را به زنجان می‌رسانند تا در این آیین بی‌نظیر شرکت کنند. کثرت نذورات از سراسر جهان از جمله چندین هزار گوسفند اهدایی و قربانی کردن آن‌ها پیشاپیش دسته، صحنه جالبی خلق می‌کند. این گوسفندهای نذری به حدی است که می‌توان حسینیه اعظم زنجان را دومین قربانگاه مسلمانان جهان نامید! در این دسته نه علم‌کشی می‌کنند و نه از زنجیر‌زنی و طبل دهل رایج در دسته‌های عزاداری خبری است. فقط سیل انسان‌های عزاداری است که نوحه‌های سنتی و قدیمی را زمزمه می‌کنند و بر سر و سینه می‌زنند.

 

نخل گردانی در یزد

یزدی‌ها در سوگواری روز عاشورا، آیین نخل‌برداری را به نمایش می‌گذارند. در این شهر، نخل را به شکل تابوت سیدالشهدا (ع) یا نمادی از یکی از شهدای کربلا درمی‌آورند. سمبل نخل در واقع از جنس چوب و به شکل برگ درخت یا سرو است که هیچ شباهتی به درخت نخل ندارد، اما به این نام خوانده می‌شود. مراسم نخل‌برداری از ویژگی‌های منحصر به فرد محرم و عزاداری در یزد است که با همکاری و همیاری اهالی در تمام مراحل مراسم، از کمک مالی و تهیه چوب و دیگر وسایل آن گرفته تا کمک در تزئین و عَلَم کردن آن و حمل آن در روز عاشورا برگزار می‌شود. نکته جالب توجه و هائز اهمیت در این مراسم این است که، زرتشتیان یزد هم در ساختن نخل‌ها، همیاری و همکاری دارند. آن‌ها حضرت سیدالشهدا(ع) را همسر شهربانوی ایرانی دانسته و نسبت به وی احترام و ارادت خاصی قائل هستند.

 

آذربایجان و آتش افروزی؛ تبریز و علم‌های قدیمی

در تبریز علم‌ها و کتل‌های قدیمی و ارزشمند زیادی وجود دارد که حتی برخی وقف شده توسط شاهان قجری ست. گروهی از عزاداران بازار تبریز با پوشیدن کت و شلوار سیاه به صورت یک دست و متحدالشکل ضمن برگذاری آیین‌ها و عزاداری‌های خاص رسیدن محرم را هم اعلام می‌کنند. «پولکه» نام نوعی توپ آتشین ساخته شده از پارچه است که آن را با سیمی می‌بندند و بعد از نفت اندود کردن آتش می‌زنند. در شب‌های نزدیک به تاسوعای حسینی و شب تاسوعا ده‌ها «پولکه» آتشین در میان عزاداری‌های دیگر و در فضای تاریک شب چرخانده می‌شود و نمادی است از  برچیدن ظلمت و تاریکی شب‌هایی چنین غم انگیز. پولکه‌ها در تاریکی شب می‌چرخند و یاد ۷۲ خورشید فروزان دشت کربلا را گرامی می‌دارد و اشک دلسوختگان اهل بیت را بر گونه‌ها جاری می‌گرداند. این مراسم در مناطقی چون روستاهای شهرستان عجب شیر (مانند شیشوان و هروان) و شهرستان بناب با شور و شوق خاصی برپا می‌شود.

 

اصفهان و تعزیه خوانی

در روز عاشورا، تمام دسته‌های سینه زنی در میدان امام  اصفهان جمع می‌شوند و به صورت متحد عزاداری می‌کنند .در اصفهان خانه‌ای به نام خانه زرگر باشی هست که خانم‌های اصفهانی روز تاسوعا در این خانه جمع می‌شوند و نذورات پارسال خود را ادا می‌کنند .یکی از مراسم مهم محرم که از شب‌های اولیه ماه آغاز می‌شود، تعزیه خوانی ست ،به این صورت که یک نفر از گروه تعزیه خوانی با صدای طبل، شروع شدن تعزیه را به اطلاع مردم می‌رساند. بعد از این‌که مردم جمع شدند در صحنی که به این منظور تهیه شده است تعزیه خوان‌ها مرثیه‌های خود را اجرا می‌کنند .در اصفهان غالباً لوازم و تجهیزات مورد نیاز تعزیه خوانی از نذورات مردم تهیه می‌شود .

برچسب ها
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
مرتضی
مرتضی
٩٤/٠٧/٢٨
٠
٠
از عزاداری زنجان خیلی خوشم میاد،
i.forouzan
i.forouzan
٩٤/٠٧/٢٩
٠
٠
من آرزومه یه بار برم وسط اون جمعیت عزاداری، فقط خیلی دوره
مرتضی
مرتضی
٩٤/٠٧/٢٩
٠
٠
میشه تو حرم تجربش کرد
z-dadras
z-dadras
٩٤/٠٧/٢٨
٠
٠
فردوس درخراسان جنوبی هم مثله یزد عزاداری می کنن
پربازدیدتریـــن ها
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
شعری سروده خودم

چشم هایم باز شد٬ دیدم کنارم نیستی

٩٥/٠٩/١٨
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
لطفا شفاف بگویید

مسابقه ی غسل

٩٥/٠٩/١٣
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
به دنبال آیه های عذاب

سید حسن آقامیری کیست؟

٩٥/٠٩/١٤
ترانه ای سروده خودم

دل بهونه گیر

٩٥/٠٩/١٥
عمق فاجعه

آرایشگاه

٩٥/٠٩/١٥
معرفی فیم دریا سالار

لطف خدا بود

٩٥/٠٩/١٤
داستان کوتاه

به همین سادگی / قسمت دوم

٩٥/٠٩/١٤
نامه ی کشف شده ی قدیمی ترین دانشجوی دانشگاه بیرجند

مجمع الأدبا

٩٥/٠٩/١٥
اندر حکایت آموزش مسائل جنسی به کودکان

بچه از کجا میاد؟

٩٥/٠٩/١٦
ترسیده ام انگار

دلم مى خواهد همه چيز را بسوزانم!

٩٥/٠٩/١٣
چرا همیشه همه چیز را آماده می خواهیم؟

دوستت دارم های ناگفته

٩٥/٠٩/١٥
شعری سروده خودم

چشم هایت شبیه پاییزند...

٩٥/٠٩/١٨
باید بشوی همان آدم سابق

آفرینش برای خوب بودن

٩٥/٠٩/١٤
اندر مصائب شغل من

پرنیا؟ پریا؟ پریان؟ پرنیان؟

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

ناز نگاه

٩٥/٠٩/١٤