مجهول نامناسب کجاست؟ / فوت و فن نویسندگی

مجهول نامناسب کجاست؟ / فوت و فن نویسندگی

نویسنده : وبگردی

در زبان فارسي، استفاده از فعل مجهول زماني لازم است كه نخواهيم از فاعل اصلي جمله ياد كنيم. در زبان‌هايي مانند انگليسي و فرانسوی، صيغه مجهول فعل كاربرد گسترده‌اي دارد و اين كاربرد، از طريق ترجمه به زبان فارسي هم وارد شده و عمومي شده است. در بسياري از جمله‌ها، با آن‌كه فاعل و عامل اصلي جمله مشخص است و به صراحت در جمله ذكر شده است، فعل به صورت مجهول مي‌آيد:

نمونه: از اين ميزان 85 ميليارد ريال آن، سود و متفرعات وام است كه به گفته قائميان اگر پرداخت شود، ديركرد پول آن‌ها از سوي بانك بخشوده مي‌شود.

در این جمله، «بانك» فاعل جمله است و نيازي نيست كه فعل به صورت مجهول بيايد. بنابراين شكل صحيح آن چنين خواهد بود: ... اگر پرداخت شود، بانك ديركرد بدهي آن‌ها را مي‌بخشد.

در كنار كاربرد فعل مجهول، برخي از كلمات و عبارات كليشه‌اي هم در زبان فارسي رواج يافته‌اند كه در زبان هم با بسامد زیادي ديده مي‌شوند. عبارت‌هاي «از سوي»، «توسط»، «به وسيله» و ... و نيز ساختار «مورد ... قرار گرفتن» همگي مربوط به كاربرد صيغه مجهول فعل هستند: 92 هزار زائر و مسافر نوروزي توسط آموزش و پرورش اسكان داده شدند.

شكل صحيح جملة فوق: آموزش و پرورش، 92 هزار زاير و مسافر نوروزي را اسكان داد.

امام حسن عسكري (ع) از سوي معتمد خليفة عباسي مسموم شده و به شهادت رسيدند.

شكل صحيح جمله: معتمد خليفة عباسي، امام حسن عسكري (ع) را مسموم كرد و به شهادت رساند.

حتي برنامه‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي كشورمان از سوي كشورهاي غربي مورد مخالفت قرار مي‌گيرد.

شكل صحيح جمله: كشورهاي غربي حتي با برنامه‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي كشورمان مخالفت مي‌كنند.

گفتني است كه در برخي نمونه‌ها، با وجود مشخص نبودن فاعل جمله نيز مي‌توان به جاي فعل مجهول از فعل معلوم استفاده كرد، اما اين كاربرد بيشتر خاص زبان محاوره است. براي مثال ممكن است در گفتگوهاي روزمره بشنويم كه: «خودروي همسايه را دزديده‌اند.» به جاي «خودروي همسايه دزديده شده است.» با اين حال، اين كاربرد در زبان رسمي نوشتاري چندان رايج نيست و مي‌توان در زبان نوشتاري و زبان مطبوعات، از صيغه مجهول فعل استفاده كرد. در هر صورت، استفاده از فعل مجهول با وجود مشخص بودن فاعل جمله، از اشكالات نحوي محسوب مي‌شود كه در زبان رواج یافته و بهتر است اصلاح شود.

ساختار جمله مجهول + حرف اضافه «توسط» از طريق ترجمه و از زبان‌هاي خارجي وارد زبان فارسي شده است. در زبان فارسي اگر قرار باشد نهاد در جمله بيايد، هيچ‌گاه نبايد آن را پس از «توسط» و فعل جمله را مجهول آورد.

اصولاً در زبان فارسي ساخت فعلي و جمله مجهول كمتر به كار مي‌رود. دكتر غلامحسين يوسفي در مقاله‌اي نشان داده‌اند در آثار فصيح پيشينيان كاربرد فعل مجهول اندك است و آن هم در مواردي خاص و اغلب در ترجمه‌هاي فارسي قرآن به كار رفته است. به جاي ساخت جمله مجهول مي‌توان از ساختارهاي فارسي‌تري بهره گرفت:

غلط: شهر توسط دشمن آتش زده شد.

درست: شهر را دشمن آتش زد. دشمن شهر را آتش زد.

درست: شهر را آتش زدند (با اندكي تفاوت در معنا)

برخي افراد براي فارسي‌تر كردن ساخت جملات مجهول به همراه «توسط»، به جاي «توسط» از «از سوي» استفاده مي‌كنند كه آن هم در غلط بودن كمتر از «توسط» نيست. مورد اخير در مطبوعات كاربرد دارد و غلط است.

غلط: اين قطعنامه از سوي آمريكا وتو شد.

درست: آمريكا اين قطعنامه را وتو كرد.

===============

حسن ذوالفقاري| آسيب‌شناسي زبان مطبوعات

برچسب ها
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
E_KHOSRAVANI
E_KHOSRAVANI
٩٤/٠٦/٠٧
٠
٠
ممنون، مفید بود.
f_yazdi
f_yazdi
٩٤/٠٦/٠٧
٠
٠
واژه " درب " هم یه واژه غلطه
ns_banihashem
ns_banihashem
٩٤/٠٦/٠٨
٠
٠
سپاس از توضیحاتتون
پربازدیدتریـــن ها
یک پارچ آب سرد!

شرط ثبت نام

٩٥/٠٩/٠٩
میانه رو و دانا

امر به معروف و نهی از منکر وظیفه کیست؟

٩٥/٠٩/١٠
شعری سروده خودم

حیف که روی من این جا به تو هم باز نبود

٩٥/٠٩/١١
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
طنز

نامه ای منصفانه به استاد

٩٥/٠٩/١١
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
برای پدر مهربانم

خورشید ِ گل فروش

٩٥/٠٩/٠٩
اگر ریزعلی می بود، شاید داستان طور دیگری رقم می خورد

جای دهقان فداکار خالی بود

٩٥/٠٩/١٠
چه کاریست؟

فهم

٩٥/٠٩/٠٨
بیا همت کن رفیق

با دود و غبار هم مدارا ؟!

٩٥/٠٩/١١
وقتی در 24 ساعت یک ملت عزادار می شود...

تراژیک ترین دو روز

٩٥/٠٩/٠٨
لعنت به هرچه یاد تو را زنده می‌کند

تقویم های بی عدد / شعر

٩٥/٠٩/١٠
وقتی آقا جان، خانوم جان، بابا و مامان با هم پرکشیدند

بلیط رفت و بی برگشت!

٩٥/٠٩/٠٩
ترسیده ام انگار

دلم مى خواهد همه چيز را بسوزانم!

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
قسمت اول: فراخوان

جایزه ادبی در قرون پیشین

٩٥/٠٩/٠٨
لطفا شفاف بگویید

مسابقه ی غسل

٩٥/٠٩/١٣
اندر مصائب شغل من

پرنیا؟ پریا؟ پریان؟ پرنیان؟

٩٥/٠٩/١٣