دستور العمل کلی برای ترک گناه
نگاهی به احادیث و آیات مربوط به دوری از گناهان

دستور العمل کلی برای ترک گناه

نویسنده : j_seyedi

برای مصون ماندن انسان از گناهان در متون دینی، مخصوصا قرآن کریم راهکارهایی ارائه گردیده که به برخی از آن‌ها اشاره می‌نماییم :

 

|| ترک زمینه گناه

این خود زیرمجموعه‌ای دارد که مهم‌ترین آن عبارت از است:

کنترل چشم

دقیقاً باید مواظب چشم خود بود که مبادا به نامحرم و کلاً هر آنچه که شهوت‌انگیز است، نگاه شود. امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: «نظر دوختن تیری مسموم از تیرهای ابلیس است و چه بسا نگاهی که حسرت دراز مدتی را در دل به ارث بگذارد.» تا حد امکان انسان از حضور در مجالس مختلط یا برخورد با نامحرم پرهیز نماید.

کنترل گوش

باید از شنیدنی‌هایی که ممکن است به حرام منجر شوند و زمینه‌ساز حرام هستند پرهیز شود. مانند موسیقی حرام، صدای شهوت‌انگیز نامحرم و ترک مصاحبت با دوستان ناباب.

 

|| ترک فکر گناه

ترک زمینه گناه سهم به سزایی در ترک فکر گناه دارد از این‌رو هر چه بیشتر و دقیق‌تر زمینه گناه ترک شود، فکر گناه کمتر به سراغ انسان می‌آید. این فکر گناه است که شوق در انسان ایجاد می‌نماید و بعد از شوق اراده عمل، سپس خود گناه محقق می‌شود، مسلماً تا اراده و شوق و میل نسبت به کاری نباشد انسان مرتکب آن کار نمی‌گردد.

سعی کنید فکر گناه را به یاد خدا تبدیل نمایید، زیرا یاد خدا عامل گناه زدایی از ذهن، ضمیر و عمل انسان خواهد شد و جدیت و موفقیت در این امر پیروزی بزرگی برای انسان است. یاد خدا در واقع دفع دشمن، شیطان و نفس از همان خاکریز اول است. قرآن مجید در وصف پارسایان می‌فرماید: پرهیزگاران چون گرفتار وسوسه شیطان شوند همان دم متذکر (یاد خدا) شده و بصیرت یابند.

 

|| اشتغال به برنامه شبانه‌روزی

حتماً باید شبانه‌روز خود را با برنامه‌ریزی صحیح و متناسب وضع روحی و جسمی خود پر کنید و هیچ ساعت بیکاری نداشته باشید، تا نفس، شما را مشغول کند. در اوقات بیکاری وسوسه‌های نفس و شیطان به سراغ انسان می‌آید و او را به فکر گناه و سپس به خود گناه می‌کشاند.

امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) فرمود: به راستی و حقیقت که این نفس (انسانی) پیوسته و مرتب به بدی امر می‌کند در نتیجه هر کس آن را به خود واگذارد (و به کاری نگمارد) نفس او را به سمت گناهان می‌کشاند.

 

|| روزه گرفتن

روزه گرفتن قوای حیوانی و شهوانی انسان را تضعیف می‌کند. اگر قوای شهوانی ضعیف گشت، قهرا فکر گناه هم کم‌رنگ می‌شود. امام جعفر صادق (علیه‌السلام) فرمودند: هرگاه شکم پر شود طغیان می‌کند. مفهومش این است اگر شکم پر نشود طغیان نمی‌کند و بهترین قسم جوع و گرسنگی همان روزه گرفتن است.

تذکر این نکته بسیار ضروری است که اولاً: روزه نباید برای بدن ضرری داشته باشد وگرنه شرعاً حرام است. ثانیاً: برای کارهای روزمره مخل نباشد. ثالثاً: اگر نه مضر بود و نه مخل فقط روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه باشد نه بیشتر، ولی در هر صورت اگر برای روزه گرفتن عذری است مورد بعدی یعنی ورزش دو برابر شود.

 

|| یاد مرگ و قیامت

اگر آدمی به هنگام گناه به این موضوع توجه کند که ممکن است در همان حال، مرگ او فرار سد، آیا باز تمرّد و سرپیچی و عصیان خواهد کرد؟!

مشکل عمده مجرمان و خطاکاران این است که نسبت به مرگ و عواقب اعمال ناشایست، معرفت و یقین شایسته‌ای کسب نکرده‌اند.

«حَتَّی إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ. لَعَلِّی أَعْمَلُ صالِحاً فِیما تَرَکْتُ...» ؛(مؤمنون، آیات 99 و 100.)؛ «وقتی که مرگ گنه‌کار فرا می‌رسد، می‌گوید: خدایا مرا به دنیا بازگردان. شاید با اعمال شایسته کارهای بد خویش را جبران کنم.»

یاد مرگ دل را از تعلق به شهوات جدا می‌سازد و انسان را از گناه و فکر گناه باز می‌دارد آنچه که بسیار مهم است این است که؛ اولاً این فکر هر روز و مستدام باشد اگر شبانه‌روزی نیم ساعت باشد کافی است.  ثانیاً در مکان خلوتی باشد، مخصوصاً اگر آن مکان خلوت خود محیط قبرستان باشد به هر گونه که این فکر در مرگ با جان عجین شود و باور دل گردد بسیار مطلوب است.

مثلاً یکی از کیفیت‌های فکر در مرگ را یکی از بزرگان چنین می‌فرمود: تمام خاطرات تلخ و شیرین گذشته را در حد امکان مثل یک فیلم از ذهن بگذراند و به خود بباوراند که همه این‌ها گذشت و چند روز باقی مانده عمر هم می‌گذرد، لحظات جان دادن، وقتی که خویشان و نزدیکان را رها می‌سازد و از تمام تلخ و شیرینی‌ها وداع می‌کند و... همه و همه را به خوبی تأمل کند تا دل بلرزند و چشم بگرید.

امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) فرمود: یاد کنید (مرگ را) در هم کوبنده لذات را و تیره و تلخ کننده شهوات را و دعوت کننده جدایی‌ها را.»

خداوند در اولین سوره نازل شده بر پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آ له، پیش از این که ثواب بهشت یا عذاب جهنم صحبتی به میان آید، مردم را به حضور خدا و آگاهی او به اعمال بندگان توجه می‌دهد: «أ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَری»(علق، آیه 14) «آیا انسان ندانست که خداوند (همه اعمالش را) می‌بیند؟!» آیا انسانی که با حضور دیگران از ارتکاب بسیاری از گناهان پرهیز می‌نمایند اگر خود را در حضور خالق هستی بدانند، این امر سبب نمی‌شود که خود را به گناه آلوده نکند؟!

 

|| تقویت محبت و ارادت قلبی نسبت به خداوند بزرگ

با دقت در رسالت و سیره انبیاء - این قافله سالاران کاروان بشریت - پی می‌بریم ایشان واسطه محبت الهی بوده‌اند.

امام سجاد علیه‌السلام نقل می‌فرمایند که خداوند به موسی کلیم وحی کرد: «موسی! کاری کن که آفریده‌های من، مرا دوست بدارند و خلق را محبوب من ساز»

جناب موسی علیه‌السلام پرسید: «پروردگار من! چگونه این کار را انجام دهم؟ فرمود: نعمت‌های ظاهری و باطنی مرا به یادشان آور!». (علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 2 (کتاب العلم)، ص 4، چاپ بیروت)

وقتی مردم نسبت به نعمت‌های مادی و معنوی معرفت پیدا کنند، محبت نهفته ایشان به خداوند روزی دهنده و نعمت رسان، بیدار می‌شود. وقتی محبت درونی برانگیخته شد، مردم مطیع خدا می‌گردند. آنگاه که مطیع شدند، نه تنها گرد گناه نمی‌گردند، بلکه به این وسیله محبوب خدا نیز می‌شوند.

آن‌که به جای محبت الهی، علاقه‌ها و تعلق‌های کم ارزش و ناپایدار در دلش رسوخ کرده، از هیچ خطایی در امان نیست. هر فریبایی، چشم و گوش و دلش را خواهد ربود و صبر و تحمل نخواهد کرد.

اما آن‌که دلش را مالامال از حب خداوند ساخته، اگر با گناهی روبرو شود، یوسف‌وار خفت زندان را از ارتکاب گناه، دوست‌تر خواهد داشت. (یوسف (12)، آیه 33) «یوسف گفت: پروردگارا؛ زندان نزد من محبوب‌تر است از آنچه این‌ها مرا به سوی آن می‌خوانند.»

به بیان پیشوای صادق، کسی که با اظهار محبت خداوند، گناه می‌ورزد، باید در دوستی و محبت خود، تجدیدنظر کند.

تعصی الاله وانت تظهر حبه هذا لعمرک فی الفعال بدیع لو کان حبک صادقاً لاطعته ان المحب لمن یحب مطیع (؛علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 47، ص 24، چاپ بیروت)

ترجمه : طاعت و فرمان خدا را فرو می‌گذاری در حالی که تظاهر به دوستی‌اش می‌کنی؟

به جان خودت سوگند که این کاری عجیب است.

اگر دوستی تو راستین باشد حتماً او را اطاعت خواهی کرد.

زیرا محبّ، پیوسته مطیع محبوب خویش است.

امام، به این وسیله می‌فرمایند: «محال است که خداوند را معصیت کنم، زیرا او را دوست دارم.»

 

|| توجه به قدرت و عظمت پروردگار در گستره هستی

پرهیزکاران برای خداوند چنان عظمتی قائلند که به غیر او اعتنا نمی‌کنند. همین موضوع ایشان را در مقابله با خواسته‌های نفسانی و وسوسه‌های شیطانی غلبه می‌دهد.

امام علی علیه‌السلام در نامه معروف خود به مالک اشتر می‌فرمایند: «هر گاه شکوه فرمانروایی، به نخوت و خود بزرگ بینی دچارت سازد، در بزرگی مُلک خدا و نیرویش ژرف بنگر که چگونه با تو، بر تو تسلّط دارد و بند بند وجودت - بیش از آنچه خود در اختیار داری - در اختیار او باشد که این بی تردید نافرمانی‌ات را رام می‌کند و بر تند روی‌هایت مهار میرند و آن‌چه از خردت گریخته است، به سویت باز می‌گرداند». (نهج‌البلاغه، دشتی، نامه 53، ص 14)

 

|| پرهیز از مجالست و هم‌نشینی با اهل دنیا و دور از معنویت

رسول اکرم(صلی الله علیه و آ له) فرمود: «به خاطر برخورد با اهل دنیا قلبم زنگار گرفته و مکدر می‌شود و برای جبران آن روزی هفتاد مرتبه استغفار می‌کنم». خداوند نیز در سوره نجم آیه 29 می‌فرماید: «فاعرض عن من تولی عن ذکرنا و لم یرد الا الحیوه الدنیا» پس از کسانی که از یاد ما روی گرداندند و جز زندگی دنیا را نخواستند اعراض کن و روی بگردان.

 

نکته پایانی

هر گناهی راهکار خاص خود را دارد، لذا لازم است که با رعایت تمام نکات ریز و دقیق و کلی ترک گناه، ابتدا با به شکل کلی زمینه‌های ترک گناهان و معاصی را از بین ببرید و در مرحله بعد هر گناه را به طور مجزا و جدا شناخته و با شناخت راه مبارزه و ترک آن گناه، برای رهایی و دوری از معصیت برنامه‌ریزی کرده و تلاش کنید .

============

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان

منابع:

گناه شناسی/ محسن قرائتی

گناهان کبیره/ شهید دستغیب

قیامت و قرآن / شهید دستغیب (تفسیر سوره طور)

 

برچسب ها
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
mohammad_A
mohammad_A
٩٣/٠٦/١٥
٣
٠
سلام:بسیار عالی داداش..دمت گرم.. از دست رفته ایم و نخواهیم شویم به دست.../ فریاد ازین شراب نخورده ، اگر چه هست.../ بیزار گشته ایم ز حسودان و دشمنان.../ باشد قبول حق عمل این حقیر مست.../ باده به سادگی نشود خمره را هوس..../ این خون دل بنوش که این خون دل شکست.../ آری شکسته این دل بی ادعا مبین.../ پیمان شکسته است همان روزِ هل الست.../ پیمان شکسته ایم و گناهان نموده ایم.../ وقت است بشکنیم و خوش آن کس که بند گسست.../ (شعری از خودم...همین الان)
j_seyedi
j_seyedi
٩٣/٠٦/١٥
٢
٠
خواهش میکنم......شعر زیبا
سرباز ولایت
سرباز ولایت
٩٣/٠٦/١٥
٢
٠
ماشالا روز ب رزو تعداد شاعران داره زیائتر میشه!...شعرتون خیلی قشنگ بود...حتما از دل برآمده ک بر دل هم نشسته!...
mohammad_A
mohammad_A
٩٣/٠٦/١٦
٠
٠
متشکرم از شما.:)
سرباز ولایت
سرباز ولایت
٩٣/٠٦/١٥
٠
٠
مطلب بسیار مفید و ارزشمندی بود...فقط در مورد ترک فکر گناه نوشته شده ک فکر گناه کمتر ب سراغ آدم میاد در واقع شوق و رغبته ک منجر ب عملی شدن گناه میشه!...اما ب نظرتون برعکس نیست؟اول فکر گناه در ذهن انسان متصور میشه و باعث ایجاد رغبت و درنتیجه انجام آن گناه میشه.البته فکر میکنم این در افراد متفاوت باشه!...تشکر مجدد بابت مطلب ب جای شما...
j_seyedi
j_seyedi
٩٣/٠٦/١٥
٠
٠
خواهش میکنم...شاید
amin20
amin20
٩٣/٠٦/١٥
١
٠
بسیار دقیق و خوب !
j_seyedi
j_seyedi
٩٣/٠٦/١٦
٠
٠
خواهش میکنم...
Farzane_vatani
Farzane_vatani
٩٣/٠٦/١٥
١
٠
ان شاءالله همه گناهای کوچک وبزرگ رو از خودمون دور بکنیم. ...ممنون از شما
j_seyedi
j_seyedi
٩٣/٠٦/١٥
٠
٠
بله ان شالله.....
سلیمان حسنی
سلیمان حسنی
٩٣/٠٦/١٥
١
٠
سلام:بسیار عالی.ممنون از زحمتی که کشیدید.
j_seyedi
j_seyedi
٩٣/٠٦/١٥
٠
٠
به به اقای حسنی...ممنون که سر زدین
دخترخاصــ
دخترخاصــ
٩٣/٠٦/١٦
١
٠
ممنون از شما التماس 2آ
j_seyedi
j_seyedi
٩٣/٠٦/١٦
٠
٠
خواهش میکنم
f_mohtaji
f_mohtaji
٩٣/٠٦/١٨
٠
٠
ممنون از این فکرقشنگتون واسه انتخاب موضوع ولی اگه میشه یه فکریم واسه اونایی که باخدا کمی قهرکردنو روشون نمیشه برگردنم بکنین. بازم تشکر.
پربازدیدتریـــن ها
طنز

نامه ای منصفانه به استاد

٩٥/٠٩/١١
شعری سروده خودم

بعد تو

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

شاید دلیل خلقتت آغوش باشد!

٩٥/٠٩/١٣
شعری سروده خودم

حیف که روی من این جا به تو هم باز نبود

٩٥/٠٩/١١
شعری سروده خودم

سکوت پاییزی

٩٥/٠٩/١٤
امان از این همه ناهماهنگی

یک نفر با من هماهنگ شود

٩٥/٠٩/١٣
لطفا شفاف بگویید

مسابقه ی غسل

٩٥/٠٩/١٣
گیج شده ام

حال این روز

٩٥/٠٩/١٤
به دنبال آیه های عذاب

سید حسن آقامیری کیست؟

٩٥/٠٩/١٤
بیا همت کن رفیق

با دود و غبار هم مدارا ؟!

٩٥/٠٩/١١
ترانه ای سروده خودم

دل بهونه گیر

٩٥/٠٩/١٥
عمق فاجعه

آرایشگاه

٩٥/٠٩/١٥
معرفی فیم دریا سالار

لطف خدا بود

٩٥/٠٩/١٤
داستان کوتاه

به همین سادگی / قسمت دوم

٩٥/٠٩/١٤
نامه ی کشف شده ی قدیمی ترین دانشجوی دانشگاه بیرجند

مجمع الأدبا

٩٥/٠٩/١٥
بعضی ها

ساعت های بی صدا

٩٥/٠٩/١١
چرا همیشه همه چیز را آماده می خواهیم؟

دوستت دارم های ناگفته

٩٥/٠٩/١٥
ترسیده ام انگار

دلم مى خواهد همه چيز را بسوزانم!

٩٥/٠٩/١٣
اندر حکایت آموزش مسائل جنسی به کودکان

بچه از کجا میاد؟

٩٥/٠٩/١٦
باید بشوی همان آدم سابق

آفرینش برای خوب بودن

٩٥/٠٩/١٤